b- Komploya 15ê Sibatê Dikare Ji Bo Gelan Bibe Aştî û Demokrasiya Mayînde

Dema em komploya 15ê Sibatê ji aliyê dîrokî ve şîrove dikin, taybetmendiyên girîng derdikevin holê:

1- Tê dîtin ku komplo bi giştî li ser xeta pevçûna Rojhilat-Rojava pêk hatiye. Ew min wekî xala lawazker a Anatolya û Tirkiyeyê dinirxînin. Siyaseta Yewnanê, wekî zarokê xweşîderketî û xala herî dûr a Rojava, her tim xwestiye min di pozîsyoneke bêprensîp û tenê zirardayî de bibîne. Berevajî vê yekê, gava dîtiye ku têkiliya bi min re dê zirarê bide wan, ji avêtina min nav agir dûr neketiye. Lê rola wê di komploya dawî de bi esasî bi awayê hevkariya xayîn a ku dostaniyê bi kar tîne ye. Ne ew bi xwe plansaz û cîbicîker e; bêtir peymankarê binpêmanê ye. Pir eşkere ye ku di berdêla vê peymankariya binpêmanê de ew ji bo pêşerojê li ser Qibris û Egeyê li benda tawîzan e. Di pêşketinên paşê de ev xal pir zelal bûye. Nûnerê taybet ê Serok Clinton, Blindken, ji çapemeniyê re eşkere kiriye ku kesê ku bi xwe fermana radestkirinê daye Clinton bûye. Ravekirina vê yekê bi helwesta li dijî terorîzmê dê nêrîneke teng be. Misoger e ku Îsraîl li pişta vê yekê ye. Girêdana wê bi soza ku beşa tundrew a alîgirê şer ê rastgira Îsraîlê daye Tirkiyeyê xurt e. Serokwezîrê Îsraîlê yê wê demê Benyamin Netenyahu, serokê Likud ê bloka rastgir, e. Îsraîl, ji bo ku Tirkiyeyê di hevsengiya stratejîk a Rojhilata Navîn de li kêleka xwe bihêle, di pêkanîna komployê de aktorê sereke ye; lê ne bi tenê ye. Her wiha ez texmîn nakim ku ev bi demokratên çepgir ên Îsraîlê, bi xeta Şimon Perez re girêdayî be. Divê neyê jibîrkirin ku qetla Îzak Rabin jî bi tundrewên rastgir ve girêdayî ye. Dema amadekariyên komployê zêde bûn, Clinton bi şantaja Monica bêbandor hate kirin û ket rewşeke ku nikaribû daxwazeke lobiya Îsraîlê red bike. Bi şantaja ku hem jina wî Hillary û hem Monica di destê xwe de digirtin, derxistina gelek biryarên Serokatiyê ket nav derfetê. Li vir, di navbera stratejiya Îsraîl û Yewnanê de li ser Tirkiyeyê rewşeke hevkariya demkî çêdibe. Clinton vê yekê koordîne dike. Bingehên koordînasyonê li Londonê hatine danîn, û hesabê ku bi tecrîdkirina min Kurdan û PKK'ê bixin bin kontrola xwe pir xurt e. Pozîsyona min a rêbertiyê siyaseta kevneşopî ya Rojava li ser Kurdan dihejîne. Cewhera bûyerê jî li ser vê rastiyê radiweste. Ji ber vê yekê Ewropa tasfiyekirina min bi berjewendiyên xwe re guncan dîtiye. Ji ber ku siyaseta wê ya Kurdî ya ku ji demeke dirêj ve dimeşîne, dîsa ji ber min bêencam dimîne. Taybetmendiyeke giştîtir a ku ew lê digihîjin ev e ku wan çanda Rojhilat di kesayetiya min de fêm nekiriye.

2- Ev xal bûye sedema psîkolojîk û çandî ya radestkirina min. Ku çanda Rojava ne xwediyê avahiyeke ku bikaribe min di xwe de bihelîne bû, di dîtina min wekî kesayetiyeke ku divê were dûrxistin de bandordar bûye. Her çiqas berjewendiyên aborî yên madî di vê yekê de diyarker bin jî, bingehê çandî jî nayê paşguhkirin. Helwesta Rojava ya ku goya naxwaze Lenînekî duyem an Xumeynîyekî din derkeve, di vê yekê de bandordar bûye. Bi zelalî derketiye holê ku ew bi kesekî ku ne hevkar an teqlîdkerê çanda wan e, xwe biçûk nake û wan wekî serdest qebûl nake, qet bi tolerans nêzîk nabin. Wan di vê bûyerê de xeta cudahiya şaristanî-barbar parastiye. Eşkere bû ku wan demeke dirêj li ser kesayetiya min çavdêrî kiribû. Min xwe di atmosferê de dît ku mîna wan ji zû de biryar dabû ku ez li dijî zihniyeta wan im. Ev atmosfer rewşeke bi zanebûn hatibû afirandin bû.

3- Bi esasî girêdana bi siyaseta Kurdî ya kapîtalîzma Ewropayê ya dused salên dawî hatiye parastin. Li bingeha vê siyasetê bikaranîna Kurdan wekî amûreke tehdîdê ji bo girêdana Tirkan di serî de, Îran û Ereban bi xwe ve heye. Min di pirsgirêka Kurdî de çareseriyeke dawî an bi şer an bi aştî ferz dikir. Wan jî wekî esas digirt ku vê pirsgirêkê her tim wekî qerteke ku dê di destê xwe de bi kar bînin bihêlin. Ji destê wan standina vê çekê qet li gorî berjewendiyên wan nebû. Wan nedixwest dev ji dîtina wê wekî bermahiyeke herî qirêj a siyaseta kolonyalîzma kevneşopî berdin. Pirsgirêkeke Kurdî ya ji aliyê stratejîk ve çareserkirî ji bo wan mijareke ku hê dema wê nehatibû bû. Pozîsyona wan a veşartina qerta Kurdî heta ku bi Îran, Iraq û Tirkiyeyê re hemû hesabên xwe bibînin eşkere dihat dîtin. Ev helwesteke mîna hin beşên li Tirkiyeyê ye ku berjewendiyên xwe bi berdewamkirina pirsgirêkê bê çareserî ve girêdidin; ji bo Kurdan ev siyaseta «ne bimire ne bijî» ye. Ev nêzîkatiyeke hov e: bi qasî ku nemirin xwedî li wan derkevin, û bi qasî ku nikaribin bijîn wan li ser kendalê bihêlin. Heke wan piçek piştgirî bida, li ser bingeheke rast şertên pir erênî dikaribûn çêbibin. Mînak, heke nêzîkatiya ku îro li Kosovo û Makedonyayê nîşan didin ji bo Kurdan jî bi israr nîşan bida, pirsgirêk dê ji zû de bikevin riya çareseriyê. Rewşeke bi vî rengî ji bo Îsraîl û Ereban, û Rûsya û Çeçenan jî derbasdar e. Berjewendiyên wan di berdewamkirina pirsgirêkan de ji bo demeke dirêj ne. Lê dema ku mijar bi hundirê Ewropayê an derdora wê ya nêzîk ve girêdayî be, dikarin bi lez û xurt tevbigerin û çareserî pêş bixin. Ji ber ku rewşa min li gorî şertên wê demê çareseriyeke bi vî rengî bi berjewendiyên wan re guncan nake, dûrxistina min wekî tiştekî asayî tê dîtin.

4- Di radestkirina min de tasfiyekirina Tevgera Azadiya Kurd û Rêbertiya wê armanceke diyar e. Bi vê tasfiyê xwestin têkiliyên ku bi hevkarên Kurd re bi salan hatibûn meşandin ji nû ve fonksiyonel bikin. Goya rêbertiyeke Kurd a lîberal-demokratîk dê were afirandin, û hêmanên Kurd ên ku her dewletê ji bo xwe amade kiribûn dê ji valahiya ku çêbibe rêxistinên cûrbecûr biafirînin. Di vê mijarê de Almanya pêşengiyê dike. Afirandina komên Tirk, Kurd, Ereb û Îranî yên alîgirê Almanyayê siyasetek kevn a Rojhilata Navîn e, û ev siyaset ji dema Enver Paşa ve bi kar hatiye. Di dema ku Kurdên Iraqê di vê siyasetê de bûne pispor, di demên dawî de li Tirkiyeyê jî xwestin gavên pêşketî bavêjin. Di bin himayeya hêzên derve de mezinbûn bûye şêwazekî debara jiyanê.

Ku Tevgera Azadiya Kurd nehatiye tasfiyekirin, dê bibe sedem ku careke din giranî bidin hewldanên tasfiyekirin û perçekirinê, an jî ew ê belav bibin û ji holê rabin. Her wiha dê hewl bidin şertên aştîyê yên ku her çiqas sînordar bin jî pêş dikevin bi kar bînin; ku tevgera azadiyê nikaribe civaka sivîl a azad biafirîne, dê hewldanên îstîsmarkirinê zêde bike. Ji ber vê yekê, hem li rêxistinên paşverû yên bi şêwaza terîqetên kevn û hem li saziyên derewîn ên civaka sivîl ên hevkar hişyarbûn û derfet nedan wan ku gel bixapînin girîngiyeke mezin digire.

5- Terxankirina pêvajoya Îmraliyê ji vejîna aştîyê di çandên birayane yên Anatolya û Mezopotamyayê de ji şer dijwartir e, lê encamên wê şoreşgertir û berhemdartir in. Aştiyeke li ser bingeha bikaranîna azad a hebûnên çandî dê bersiva herî rast ji Ronesansa Anatolya û Mezopotamyayê û ji cewhera şoreşger a Komara Tirkiyeyê re jî be. Bi berçavgirtina prensîba ku her şer aştîyeke xwe heye, hewldanên aştîyê yên herî guncan ji berjewendiyên gelan re pir pêwîst û girîng in. Yên ku nikaribin aştîya şerên xwe bînin, nikarin ji bikaranîna wan ji aliyê hêzên din ve, wê jî li dijî xwe, xilas bibin.

Lêkolîna li ser aştîyê û pêşxistina wê, her çiqas sînordar be jî, qet nayê wê wateyê ku meriv wextê xwe bi karên winda an vala derbas bike. Yên ku nikaribin rêyên rastîn ên aştîyê ji bo şerên xwe pêş bixin, her çiqas ji aliyê leşkerî ve bi ser bikevin jî, di dawiyê de nikarin ji bêencamkirinê xilas bibin. Hesabeke şaş li ser aştîyê dikare heta serkeftinên leşkerî yên herî girîng jî bêwate bike. Rêberên ku li hember gel û leşkerên xwe berpirsiyar in, kesayetiyên ku lêkolîna pirsgirêkên aştîyê bi qasî pirsgirêkên leşkerî û dîtina çareseriyên rastîn wekî armanc digirin in. Rêber û fermandarên ku vê yekê nikaribin bikin, nikarin ji têkçûnê xilas bibin.

Dema li çavkaniyên helwestên li hember hewldanên aştîyê yên di pêvajoya Îmraliyê de tê nêrîn, dê were dîtin ku yên ku her tim gendelî, marjînalbûn, komikparêzî û dijminahiyê kirine hunerekê, di vê yekê de rol dilîzin. Ji ber ku aştiyeke biwate û cidî kaosa derewîn a ku ne ji civakê re xizmet dike û ne jî kesî bilind dike ji holê radike, rewşên neqanûnî pêşî lê digire û şêwaza debara jiyanê û jiyîna rewa ya pergalê serdest dike. Yên ku jêhatîbûn û şêwaza jiyana wan bi vê yekê re li hev nayên û di wextê xwe de naguherin, ne aştîyê fêm dikin û ne jî dixwazin. Ew êş û dijwariyên şer jî nizanin. Tevî vê yekê divê cidiyeta pêvajoyê were dîtin. Ev pêvajo girîng e, çi biçe serkeftina tam çi neçe. Heta şerekî ku piştî vê pêş bikeve jî dê ji yê berê cuda be. Krîza herî dirêj a dîroka Komara Tirkiyeyê ya ku ew dijî encama şerê berê ye. Heta ku ev yek bi rastî neyê îtîrafkirin û neyê veguherandin aştiyeke adil, krîz ji holê ranabe. Ji ber ku nayê xwestin sedema krîzê bi rastî were teşxîskirin. Wê demê dermankirin jî dê rast nebe. Tirkiye di salên 2000î de vê nakokiyê dijî. Krîz dikare an bi şerekî nû û xwîntir, an bi aştiyeke adil û birûmet ji holê were rakirin. Wekî din nikare ji kabûsa civakî ya ku rojane tê jiyîn xilas bibe.

6- Pêvajoya Îmraliyê ji bo gelê Kurd û ji aliyê sazîbûnê ve ji bo min serdema jidayikbûna sêyem e. Serdema yekem jidayikbûna ji dayikê di şertên civaka gundî ya cotkariyê yên ku bi sedsala 20an re nakok in, û dema heta civaka modela fermî dihewîne. Ev serdem di nav wateyên mezin û kêmasiyên pêvajoyeke qutbûnê de derbas bû ku di navbera her du aliyan de dîrokeke 15 hezar salî heye. Tora jiyanê ya 15 hezar sal berê û piştî wê nayê çareserkirin. Ev bêçareserî bû sedema têkoşîna civakî ya di nav malbat û gund de. Ez serhildêrekî gundî bûm. Ev serhildan heta derbasbûna civaka fermî berdewam kir. Paşê, pêvajoya afirandina duyem a ku bi dibistana seretayî dest pê kir û bi derbasbûna qonaxên cûrbecûr heta serhildana li dijî komara olîgarşîk berdewam kir, li vê pêvajoyê hate zêdekirin. Ev serdem, ku dişibiya êrîşa Don Kîxot li ser aşê bayê, bû sedema derketina pirsgirêkan holê û hê girantirbûna wan. Taybetmendiyên kapîtalîst jî li nakokiyên civaka neolîtîk û feodal zêde bûn. Ji ber ku şêwazeke şoreşger tune bû, atmosfereke tevliheviyê serdest bû. Serhildana ku hatibû hilbijartin heta paşverûtiya di nav xwe de jî nikaribû çareser bike. Ev qonaxa serhildanê ya ku bi qasî bîst salan dom kir, piştî ku li asta herêmê û cîhanê bandor afirand, di encama tengasiyên ku li pêşiya wê derketin de veguherî pêvajoya Îmraliyê.

Şertên Îmraliyê ne tenê wekî kesekî, lê wekî komar û gel jî tê wateya jidayikbûneke sêyem. Jidayikbûna duyem jidayikbûn û paqijbûnê bi tundûtûjî û şer îfade dikir. Li gorî qanûna hebûn û yekîtiya dijberiyan a ku di her diyardeyê de li xweza û civakê derbasdar e, serdema dijberiya li dijî komara olîgarşîk a ku li ser bingeha tundûtûjiyê têra xwe dirêj dom kiriye, dê cihê xwe bide komara laîk û demokratîk a ku bi demokratîkbûnê dê pêk were. Çawa bê nakokî pêşketin nayê dabînkirin, bi şerkirina berdewam bi nakokiyên bêwate yên bêçareserî re jî, bila pêşketin li aliyekî bimîne, tenê wêrankirin, hilweşîn û krîz dikarin pêş bikevin. Ji ber ku Tirkiye di fêmkirina têra xwe ya nakokiyên xwe û çareserkirina wan di wextê xwe de dereng maye, bi awayekî xwezayî ketiye pêvajoya krîzê û bi tu awayî nikare jê derkeve.

Pêvajo ji bo hemû hêzan jidayikbûn û şekilgirtineke ji nû ve ferz dike. Ji dewletê heta aboriyê, ji siyasetê heta hiqûqê, ji exlaqê heta hunerê, her qad diheje, dikeve tengaviyê û bi krîzê re li çareseriyê digere. Pêvajoya min a Îmraliyê tê wateya tetîkkirina vê rastiyê jî. Çawa pêvajoya berê wekî diyardeya «ez û şer» wate dîtibû, ev pêvajoya nû jî tê wateya diyardeya «ez û aştî». Beşeke bingehîn a hebûna min a sazî hişmendî û îradeya azadiya Kurd e. Ev hişmendî û îradeya ku bi şer ceribandina xwe derbas kiriye, niha pêvajoya aştîyê derbas dike. Dema pêvajoya şer xwe wekî dij-feodal û dij-komara olîgarşîk formûle dikir, pêvajoya aştîyê xwe bi awayê nûkirina xwe di cewher û teşeyê de wekî «komara demokratîk û laîk» îfade dike. Heke veqetîn û tundûtûjî nayên xwestin û dixwazin bi tevahî ji pergalê derve werin hiştin, divê Kurd ji pêvajoya dewletbûn û netewebûnê ya ku bi keda xwe di dirêjahiya dîrokê de bi Tirkan re jiyane, bi zor û bi înkarê neyên dûrxistin. Aştî şert dike ku siyaset û hiqûq cih bidin Kurdan ku hebûnên xwe yên çandî bi dilê xwe bi azadî bijîn û bi komarê re bibin yek. Komara ku li ser înkara îradeya azad a Kurd radiweste olîgarşîk e, û çêkirina tundûtûjî û veqetînê ji aliyê wê ve neçar e. Ku ew ji yekîtiya azad re, ango lihevhatina demokratîk, vekirî be, tê wateya jiyîna di nav aştî û yekîtiyê de. Ku ev yek nayê cîbicîkirin, ji ber vê ye ku têkoşîna di navbera komara olîgarşîk û komara demokratîk de hê bi encam nebûye. Ji vî aliyî ve pêvajoya Îmraliyê bi awayekî sembolîk qonaxeke dîrokî nîşan dide. Ev pêvajo an dê aştîyê biafirîne; an jî, heke di vê yekê de serkeftin neyê bidestxistin û siyasetên înkar û îmhaya komara olîgarşîk berdewam bikin, wê demê dê pêvajoyeke ku bi tundûtûjiyeke xurtir û berfirehtir re veqetîn di wê de kûrtir dibe li pey wê were.

Li bin krîza ku Tirkiye di dîroka xwe de cara yekem bi vî qasî kûr dijî, ev rastiya bingehîn heye. Ku siyaset, qada çareserker, wekî Meclîs û Hikûmet mijarê bi awayekî rastîn nanirxîne, di wextê xwe de wê nagire dest û tiştê ku dikeve ser milê wê nake, pirsgirêkan dinixumîne û wan ji rizîn û bêçareseriyê re dihêle, nîşan dide ku çavkaniya krîzê siyaset e, wekî di çapemeniyê de jî bi firehî tê nîqaşkirin. Siyaset dibêje ku bi hejandina biryara îdamê li ser min wekî şûrê Demokles dê encamê bistîne, û şaşiya herî mezin li vir dike. Ev nêzîkatî Tirkiyeyê mehkûmî pergaleke ku ji derve û hundir ve tê ferzkirin û bi esasî li ser çeteya rantparêzî û gendeliyê radiweste, û ji ber vê yekê mehkûmî krîzê dike; her sal, heta her meh, bi milyaran dolar zirara madî dide wê, û ji aliyê manewî ve jî vî welatî di nav êş û tengasiyên kûr de dixeniqîne. Madem di şerê panzdeh salî de, wekî bilançoya giştî, mirina 40 hezar kesan û zirara madî ya ku digihîje bi sed milyaran heye, wê demê tiştê ku divê were kirin ev e ku ev diyarde di nav hemû şertên dîrokî, civakî û navneteweyî de were girtin dest û ber bi pênasekirineke rast û çareseriyê ve were çûn. Heta ku ev neyê kirin, kûrtirbûna krîzê di gelek aliyan de neçar e.

Pêvajoya min a Îmraliyê, wekî kes û saziya rêbertiyê, pêwîst dike ku pirsgirêk di vê çarçoveyê de were nirxandin. Dema ku ev yek bi zihniyetên berjewendîparêz û yên bikaranîna erzan pêk nayê, nêzîkatiyên înkar, buhtan û îmhaker ên ku tên pêşxistin, çi ji derdora dewleta fermî çi ji derdorên Kurd ên hevkar werin, serdemeke şer a ku dîsa bi tengasiyê diqede ferz dikin. Tevî ku ji bo nekevin vê lîstikê divê bi hestyarî û têgihiştinê tevbigerin, û bi zanîna ku pêşketineke li ser bingeha îmhaya min a madî û manewî li Îmraliyê dê tê wateya îmhaya hemû hêzên îradeya azad ên Tirk û Kurd be, ji bo ku têkoşîna azadiyê di berjewendiya gelên me de bi encam bibe, meşandina bihevgirtî ya hemû amadekariyên stratejîk û taktîk ên şerê parastina rewa, wekî ku sibê şer dê dest pê bike, yek ji şertên herî bingehîn ên serkeftina vê pêvajoyê ye. Wateya dîrokî ya Îmraliyê ji bo dewlet, civak, gelê me, PKK û min ev e.

7- Komploya 15ê Sibatê ji aliyê Ewropa, DYA û Peymana Ewropayî ya Mafên Mirovan (AİHS) ve jî wateyeke ku divê bi rastî were pênasekirin heye. Rewşa min a binçavkirin û girtinê, ku li dijî îradeya azadiya Kurd hatiye pêkanîn û bi teqezî derveyî hiqûqê û li dijî AİHS'ê ye, ji Komara Tirkiyeyê bêtir saziyên DYA û YE hem ji aliyê hiqûqî hem ji aliyê siyasî ve berpirsiyar dike. Ji ber ku, wekî min di parastina xwe de bi firehî rave kiriye, hêz û saziyên navborî ev rewş bi encama helwesteke nehiqûqî ya bi têgihiştineke siyasî ya kolonyalîst, ku Peymana Ewropayî ya Mafên Mirovan binpê dike, afirandine. Ji ber vê yekê, dema diçin Dadgeha Ewropayî ya Mafên Mirovan (AİHM), ne tenê rewşa Komara Tirkiyeyê ya li dijî AİHS'ê, lê bi esasî berpirsiyariyên YE û DYA yên derveyî hiqûq û exlaqê ji ber kiryarên ku di kesayetiya min de li dijî îradeya azadiya Kurd kirine, di darizandinê de berçavgirtin pêşîniyeke sereke ye.

Li sê paytextên girîng ên Ewropayê bizmar li xaçê ku ez ê lê werim daliqandin, an li tabûta teng a ku ez ê tê de werim danîn, hatine lêxistin (peyveke Kurdî: bi çar bizmaran were bizmarkirin). Paşê bi lîstikeke nazik a kapîtalîst ez ji destê mirovxwarên Afrîkayê avêtin balafira Tirk.

Cihê ku ez cara yekem lê hatim xaçkirin paytext Atîna ye. Atîna, bi çandeke paşverû û giyanekî tirsonek ku çi ji matmayîna wê çi ji tolhildana wê ya kor îlham girtibe, xwestiye tola windakirina serdestiya xwe ya sê hezar salî li ser Anatolyayê hilde; li benda serkeftineke erzan û bêprensîp a min li dijî Tirkatiya Anatolyayê bûye. Dema fêm kiriye ku ev yek pir ne gengaz e, wekî ku ew xwediyê min bin, di berdêla hin tawîzên li Qibris û Egeyê de min mîna pakêteke diyariyê an pezê qurbanê pêşkêşî Hikûmeta Tirk kirine û nizmiya vê xiyanetê ya ku di dîrokê de mînakê wê tune û bêşerefiya ku di pirtûka dostaniyê de qet cihê wê tune nîşan dane; wekî endama YE sûcekî hiqûqî li dijî AİHS'ê kirine. Bê ku tu behaneyeke berevajî were pêşkêşkirin, bêexlaqiya mezin û sûca wê li hember hiqûqê di vê bûyerê de eşkere ye. Heke pêwîst be, ev bi gelek şahid û daxuyaniyan dikare were îspatkirin.

Nivîskarê Yewnan Kazancakis romana «Îsa Ji Nû Ve Tê Xaçkirin» ji zû de nivîsiye. Lê rewşa min ne ferdî ye. Kirinê xaçkirinê li ser bi milyonan Kurdên xwediyê îradeya azad ên ku heta mirinê bi Rêbertiya xwe ve girêdayî ne jî hatiye pêkanîn. Yewnan dikarin ji dema xwedayê Zeus ve xwe pir xapînok bihesibînin. Keça Zeus, xwedawenda Athena, ku wî ji eniya xwe afirandiye, dikare bi ketina kirasê birayê Hektor ê Troyayî, Deiphobos, bi hîle wî bavêje agirê şer û tasfiye bike. Bi vî awayî dikare deriyê Anatolyayê veke. Ev rastî di mîtolojiyê de derbas dibe. Lê ez, dema di sedsala 20an de, salek berî 2000î dijiyam, hatim xistin vê xefikê. Heke wan bi xwe ez bikuştama, heta bi komployekê bi şiklê qezayê pêk bianîba, min ê xem nexwariba. Li gorî çanda wan dê qewimîba û qediyaba. Lê çawa dikarin di kêliya herî krîtîk de, dema ez qet ne amade bûm û hê ji min hêviya tiştan dikirin, di nav êşên nêzî 30 hezar şehîdan û hêsirên dayikên şehîdan de, min wekî diyariyeke pakêtkirî ya ku di tu pirtûka mirovahiyê û di tu prensîba exlaqî de cihê wê tune, radestî tîmên şerê taybet ên Tirk bikin? Goya Serokê DYA Clinton li pişta wan bûye, wî ferman daye. (Şêwirmendê wî yê taybet Blindken ev bi fermî ji çapemeniyê re eşkere kir.) Hikûmeta Yewnanê jî bi lîstika bi dostaniyê vê yekê pêk aniye.

Clinton di wê demê de di nav tengala darizandina Skandala Monica ji aliyê Senatoyê ve ye. Jina wî Hillary û evîndara wî Monica her du ajanên jin ên bi eslê Cihû ne ku gelek ji berê de hatibûn amadekirin û xistin nav Qesra Spî. Cihû dibêjin ku Xwedê ev huner daye wan. Wekî di Tewratê de di beşa Îbraniyan de derbas dibe, dema ji Rahab a fahişe wekî ajana jin a yekem bi pesn tê behskirin, Clinton nûnerê dawî yê bêhadd ê çanda kovboyî ya zilamê spî yê ku xwecihiyên Amerîkayê nêçîr dike ye. Tenê ji bo ku ew ji Skandala Monica ya ku dijî bi erzanî xilas bibe, cîbicîkirina îradeya radestkirina min a ku MOSSAD şert kiriye nikaribû erka Hikûmeta Yewnanê be. Ji bo piştgiriya Serokê mezin ê DYA her tişt hate kirin. Wekî din bêexlaqî û nehiqûqîbûna vê komployê bi tu awayekî din nedihate xwestin ku xwe bixin vê xeterê.

Îsraîl nikaribû xwediyê mafê qurbankirina min be ji bo ku bi riya Tirkiyeyê hevsengiyeke stratejîk ava bike. Heta bavê me yê hevpar Hz. Îbrahîm pêxemberê ku cara yekem qurbankirina mirovan ji dîn rakiriye ye. Ji bo bîranîna wî û ji ber rêzgirtina dînê wî, MOSSAD diviyabû nekeve vê çalakiya qurbankirinê. Ji bo serdestiyê divê sînorekî exlaqî hebe. Bi kêmanî Hikûmeta Yewnanê diviyabû nebe amûra vê lîstika qirêj. Bi lîstikên wisa nazik li ser Tirkiyeyê di nav xwe de li hev bikin û, her çiqas qet bawer nekiribin ku ez dikarim aqilmend bim, diviyabû Kurdekî wekî min mîna bombeyeke atomî ya zindî bi kar neanîban. Diviyabû hesab bikirana ku rojekê Kurd jî dê hişê xwe kom bike û bikaribe tola xwe rêxistin bike. Heta heke ev ihtîmal hezarekê yek bûya jî diviyabû di hesabê de bihêlana. Ev sûca ku li navenda Xirîstiyaniya Ortodoks ji her aliyî ve giyanê Îsa Mesîh ji nû ve xaç dike, diviyabû wisa bi erzanî nehata kirin. Diviyabû nebin guhertoya hemdem a Yehûdayê Îskaryot. Hê xirabtir, diviyabû bi daxuyaniyên xapînok ev bêexlaqiya giran û sûcdarî nehatana nixumandin. Ez ê pir dirêj nekim. Wateya dîrokî û mirovî ya xaça li Atînayê hatî amadekirin an lêxistina bizmara yekem li tabûta min di vê çarçoveyê de ye. Heke divê rastgo tevbigerin, pêwîst e ku hem aliyên siyasî hem hiqûqî yên vê yekê bi teqezî werin berçavgirtin.

Bizmara duyem li Moskovayê hatiye lêxistin. Ez ji vê yekê qet matmayî nemam û hêrs nebûm. Gilîkirinê jî pir biwate nabînim. Min ihtîmal nedida ku Rûs û Hikûmeta wan, ku heta li hember nirxên xwe yên herî esîl bi awayên herî nizm bêxem dimînin, xwediyê tu xema mirovî û exlaqî bin. Rûsan di vê serdemê de pir îspat kiriye ku nirxek tune ku ew ji bo pere qurban nekin. Wekî endama Konseya Ewropayê, Rûsya bi Peymana Ewropayî ya Mafên Mirovan ve girêdayî ye. Ji ber vê yekê, paşguhkirina daxwaza min a penaberiya siyasî ya ku Duma, saziya parlamentoyê, bi 298 dengan li dijî yek dengî qebûl kiriye, û bi zor derxistina min ji Rûsyayê nehiqûqî ye. Ev jî bi YE û AİHM'ê ve girêdayî ye.

Bizmara sêyem a ku li Romayê, paytexta pîroz a Ewropayê, hatiye lêxistin, li ber çavê Papa hatiye lêxistin. Her çiqas di destpêkê de mirovê mezin Azîz Paul jî li Romayê Xirîstiyanê yekem ê hatî kuştin bûbe jî, diviyabû ji bo min pêvajoyeke ji mirinê xirabtir nehata ferzkirin. Ewropa û Roma îdîa dikin ku şaristaniya hemdem temsîl dikin. Roma, salek berî 2000î, diviyabû kiryara ku li Saint Paul hatibû kirin careke duyem neceribanda. Mîna wî, ez jî ji Şamê dihatim. Min ê bi qasî ku zimanê min bikariba hin rastiyên li ser şaristaniyê vegotana. Çima ew ewqas ketin rewşa neqebûlkirinê? Ji bo 66 rojan, wekî ku min di qefeseke hesinî de bigirin, bi danîna polîsên wekî pola li hemû aliyên min bi zalimî tevdigeriyan. Min ê hebûn û daxwazên azadiyê yên gelekî herî kevn ê dîrokê ku hê navê xwe jî nikaribû qebûl bike û tu mafê wî yê mirovî nedihat naskirin jî bianîna ziman. Eşkere ye ku li gorî nirxên siyasî û hiqûqî yên Ewropayê ev mafek û daxwazeke demokratîk e. Qet rêz li vî mafî nehat girtin. Ji bo ku ez were revandin her tişt hate kirin. Hemû fonksiyonên psîkolojîk ên xaçkirinê hatin cîbicîkirin û ez hatim şandin. AİHM divê li ser vî aliyê rastiyê raweste, hesab bipirse ka çima li Roma, paytexta ku teşe û giyan daye YE'yê, rewşeke wisa pêşketiye û pêdiviyên vê yekê bîne ber çavan.

Revandina min ber bi paytexta Kenyayê ve bi tevahî bi îradeya hevpar a Ewropa û DYA pêk hatiye. Rola herî nizm jî dan zarokê xwe yê xweşîderketî, Hikûmeta Yewnanê, bilîze. Çîroka vê yekê dirêj e. Min qismek jê behs kir. Heke pêwîst be, ez dikarim vê rastiya revandin û radestkirina li Balyozxaneyên Kenyayê bi devkî jî bi dirêjî û bi delîlan ji AİHM'ê re vegêrim. Ku erka daliqandinê bi werîsê, hilgirtina pakêtê, tabûta teng an xaçê bi destên mirovxwarên Kenyayî yên Afrîkayê ku ew pir baş perwerde kirine hatibe cîbicîkirin, yek ji karên herî qirêj ên komployê ye. Goya Ewropa paqijê paqij bû, sûc Kenya kir! Eşkere ye ku Ewropa di kuştina gelan bi destên kesên din de tecrubeyeke mezin bidest xistiye. Li vir jî rola celadekî siyasî yê sade dane lîstin. Ji ber ku ji raya giştî û qanûnan ditirsin, hinekî ji ber vê yekê ev taktîk jî xistine meriyetê. Ango li Ewropayê qet karê qirêj nabe; heke bibe jî tenê di nav mirovxwaran de dibe!

Li Kenyayê rola DYA eşkere ye. Jixwe Serokê DYA xwedî li rola xwe, ango fermana radestkirinê, derketiye. Li gorî min teqez e ku îstîxbarata Yewnanê û CIA ev xapandin ne ji ber hezkirina Tirkiyeyê kirine. Ez guman nakim ku wan mirina min bi destê Tirkan wekî armanceke stratejîk qebûl kiriye. Ez bawer dikim ku nêzîkatiya Îngilîzan jî ev bûye. Li gorî min, qismekî ji ber ku ez mîna berxwedêrekî kaba dijminahiya Tirkan nakim û qismekî ji ber nêzîkatiya hişyar a Serfermandariya Giştî ya Tirk, teqîna bombeya ku wan ji vê lîstikê hêvî dikir, wê jî di kesayetiya min de bi awayekî ku dikaribû canê bi deh hezaran kesan bistîne, hatiye pêşîlêgirtin. Pêşî li bûna sedsala 21ê wekî sedsaleke pevçûna Kurd-Tirk hatiye girtin. Lê eşkere ye ku ev lîstika ku di bin maskeya dostaniyê de li hember her du aliyan, hem Tirkan hem Kurdan, tê lîstin, komployeke herî nizm û bêşeref e ku di dîrokê de mînakê wê tune û ji lîstikên Bîzansê jî xirabtir e. Ez bawer dikim ku hem Tirk hem Kurd divê bi teqezî vî aliyê komployê bibînin.

Îsraîl di tecrîdkirin û radestkirina min a li asta cîhanê de roleke diyarker lîstiye. Derketina min ber bi Rojhilata Navîn ve û pêşxistina xeteke nû di tevgera Kurdî de ji aliyê stratejîk ve ji xwe re hevrik û xeternak dîtiye. Îsraîl bi awayekî kevneşopî, dema behsa tevgera Kurdî tê kirin, hêzên hevkar ên Kurdên Iraqê wekî esas digire û bi têkiliyên piralî bi riya wan hewl dide hemû Kurdan bixe nav toreke stratejîk. Perçekirina min a vê torê û tevgera min a pir serbixwe, her wiha tengkirina berdewam a qadên tevgera hevkaran û mayîna min a dirêj li qada Ereb, bû sedema ku li ser min stratejiyeke li asta cîhanê pêş bixin. Ez dibêjim ku ji bo Îsraîlê ji Arafat pir bêtir rewşeke nexwestî temsîl dikim. Van faktoran di ketina wan a tifaqeke stratejîk bi Tirkiyeyê re li ser min de roleke bingehîn lîstiye. Her çiqas ez guman nakim ku ev stratejî aîdî rastgira Îsraîlê ye jî, hê eşkere nebûye ka xeta Şimon Perez a ku çepê temsîl dike wê bi çi qasî qebûl kiriye an nekiriye.

Îsraîl berî 9ê Cotmeha 1998an dest avêtiye min. Ji bombebarana 6ê Gulana 1996an agahdar bûye û piştgirî daye wê. Ku Yewnanistan bi çi qasî wekî peymankarê binpêmanê hatiye bikaranîn mijareke hêjayî lêkolînê ye. Derxistina min ji Moskovayê ji aliyê Serokwezîr Primakov ve bi teqezî bi Îsraîl û lobiya Cihû ve girêdayî ye. Ez bi bîr tînim ku di cara dawî de Ariel Şaron bi xwe hatibû. Yê ku bi riya DYA zext li Îtalyayê kir jî Îsraîl e. Ihtîmaleke xurt e ku hêza li pişta diyarkirina helwesta ku ez li London û Ewropayê zilamê nexwestî me jî MOSSAD be. Ya ku DYA mecbûr kiriye fermana radestkirinê li dijî min bide jî rastiya Cihû ye. Ez vê helwesta Îsraîlê her tim dişibînim wê helwesta ku di Derketinê de bi Mûsa re kirine û belkî jî kuştine. Ez her tim dixwazim ku di Rojhilateke Navîn a demokratîk de gelê Cihû jî cihê xwe hebe. Her wiha min her tim heyranî û rêz ji hêza zanist, huner û felsefeya Cihû re hîs kiriye. Ew ê her roj baştir fêm bikin ku bi tiştên ku li dijî min kirine zirareke mezin dane xwe. Kurd her ku vê rastiyê di vî aliyî de bibînin dê bêtir hişyar bibin, bigihîjin hêza xwe û îspat bikin ku dikarin dadê pêk bînin.

***