a- Komployên Dîrokî Pêşketinan Nawestînin, Wan Leztir Dikin

Piştî 1990ê, ji bo cîhanê, herêmê, welêt, PKK û min pêvajoyeke nû ye. Pêvajoya hilweşîna fiilî ya sosyalîzma reel niha bi fermî jî tê qebûlkirin. Pergala Sovyetê berdêla asêbûna hundirîn û nekirina veguherînên pêwîst di wext û cihê wan de bi hilweşîn û belavbûnê dide. Qanûna ku ji bo her diyardeya civakî derbasdar e, careke din tê piştrastkirin. Nakokiya di navbera armanc û bûna diyardeyê de nikare demeke dirêj bi zorê were domandin. Bi rêya reformê an şoreşê, bazdana ber bi pêş ve, ber bi qonaxeke bilindtir ve, neçar dibe. Heke ev neyê dabînkirin, rizîna ji hundir û belavbûn bi zora paşverû, ku di serdema me de faşîzm tê binavkirin, dikevin bin restorasyonê. Restorasyon dike ku heman avahî bi materyalê nû ji ya berê xurtir xuya bike û mayîna wê dabîn dike. Lê ji ber ku dînamîkên civakî tevgerê ferz dikin, ev avahî dibin muzexaneyên ku mirov nikare tê de rûne. Pergalên sosyalîsta reel û faşîst, ku berhemên şoreş û dij-şoreşê ne, dema ku nebûn bersiva pêvajoya normalbûnê û li hember kirina veguherînên pêwîst li ber xwe dan, nikarîbûn ji hilweşînê xilas bibin. Dema cîhanê di dawiya Şerê Mezin ê Duyem de hilweşîna faşîzmê dît, piştî 1990ê jî hilweşîn û belavbûna ji hundir a sosyalîzma reel, ku berhema şer bû, jiya. Pêvajoya ku tê de hatiye, serdestbûna pergala şaristaniya demokratîk e ku rast û çep bi pêşveçûn û veguherînan tê de digihîjin hev. Rêya sereke ya çareserkirina pirsgirêkan dê bi pîvanên serdest ên pergalê were dabînkirin. Nîzama navneteweyî li ser vê bingehê prensîb û sazîyên xwe ji nû ve dinirxîne û rêkxistinên ku dê bersiva şertên nû bidin pêk tîne. Veguherîna li asta cîhanê di vê arasteya sereke de ye. Derbasbûna ji sedsala 20an ber bi sedsala 21ê ve bêtir bi girêdana vê diyardeya sereke tê pênasekirin. Sedsala 21ê îdiaya wê heye ku wekî serdema şaristaniya demokratîk û mafên mirovan were binavkirin.

Li Rojhilata Navîn, rewşa şer û aştiyê ya li ser bingeha neteweperestiya ku vedigere sedsalek berê û paşverû bûye, di pêvajoyeke asêbûna tam de ye. Enerjiya gelan bi pêkanînên neteweperest ên paşverû tê daqurtandin. Pirsgirêk nayên çareserkirin, bi destê komeke biçûk a rantxwarên krîzê dibin şêwazekî jiyanê. Pêvajo, ji ber bêçareseriya zêde, dibe sedema zêdebûna îdeolojiyên paşverûtir û terîqetbûnê.

Ji ber ku yek ji welatên sereke yên herêmê ye, Tirkiye vê asêbûnê bi krîzên ku her ku diçe pir caran dubare dibin bi awayê herî giran dijî. Nikare ne gav ber bi guhertina zihniyetê ve bavêje, ne jî ber bi veguherînên avahî ve. Şerê taybet ê ku kiriye mobilîzasyoneke giştî, dewletê jî ji xeta wê ya kevneşopî derdixe û dikişîne nav qada pêkanînên derveyî hiqûqê ku çete tê de çêdibin.

Rewşa ku PKK jî dijî ya bi vî rengî ye. Guhertina li asta cîhanê û pêkhatinên di avahiya wê ya hundirîn de nikarin bi awayekî somut werin nirxandin. Têgihiştin û helwestên kevn ji mêj ve ji xeta îdeolojîk, siyasî û rêxistinî derketine û rêxistinê vediguherînin komên çeteyan. Avahiyên bi vî rengî, li gelek qadan û herêmên şerê çekdarî, bi şêwazên jiyan û çalakiyê yên derveyî rêgezê PKK ber bi teşeyeke paşverû ya pir cuda ve zor dikin. Navend û kadroyên ku divê berpirsiyar bin, mîna ku bêencam li dijî herikînê parîtiyan davêjin.

Li hember van rastiyan, pozîsyona min a rêbertiyê her ku diçe di qadeke teng de tê asêkirin. Hewldanên ku bi xebatên mezin, bi taybetî li hundirê welêt, em dikin da ku vegerînin ser xetê û veguherînin, ji aliyê têgihiştinên çetebûnê ve tên bêencamkirin. Wekî di dewletê de, di PKK de jî bi fiilî serdema komên derveyî xetê tê jiyîn. Ev rewş dibe sedema çalakiyên herî bêwate û windahiyên trajîk û êşan mîna şemitîna berfê mezin dike. Dubarekirina zêde ji bo derbaskirina vê rewşê, saziya Rêbertiyê jî bêfonksiyon dihêle. Bi vî awayî jîngeha herî guncav ji bo komplo û tasfiyeyan pêş dikeve. Ji destpêka salên 1990î ber bi salên 2000î ve, ew qeder, ew komploya ku min hewl dida hilweşînim, dê her ku diçe torên xwe li her aliyê min bipêçe.

Ji destpêka salên 1990î ve, dengê gavên her ku diçe zêde yên komployên hundir û derve, mîna ku digot «ez têm». Kuştina hevalê min ê zaroktiyê yê herî kevn Hasan Bindal di 25ê Çileya 1990ê de bi guleya ku goya qeza bû, bi rastî bûyereke ku gelek razan di hundirê xwe de vedişêre ye. Ev cinayet komployeke ku ihtîmala plansazkirina hevpar a Sarı Baran, Mehmet Şener û Şahin Baliç ên di rêveberiya kampê de pir bilind bû. Heke min ev bûyer daqurtanda, di demeke pir kurt de dikarîbû operasyon bi tasfiyekirina min biqede. Di wan rojan de, min bi xwe dît ku du ajanên fermî yên bi tasfiyekirina min erkdar, li Star TV, li hember tawanbarkirinên li dijî wan, ez bawer dikim bi armanca parastina Cem Ersever, wiha axivîn: «Em ne neserketî ne. Heke me bixwesta, me dikarîbû bikujê; lê tê xwestin ku sax were girtin.» Ya ku hate pêşkêşkirin îtirafeke ku bi vî awayî berdewam dikir bû. Beşeke rastiyê tê de hebû. Bi rêya çetetiya ku di PKK de pir pêş ketibû, ev bi rehetî dikarîbû were pêkanîn. Lê ji bo ku kontrola rêxistinê jî di destê wan de bimîne, saxmayîna min û tasfiyekirina min piştî ku rêxistin bi tevahî bikeve destê çeteyê, cevhera stratejiya nêzîkatiyê bû. Divê rêxistin bi tevahî bihata girtin. Ji bo vê yekê, pêwîst bû hemû kadroyên rast û dilsoz ên ku wan xeternak didîtin bi şiklê qeza werin tune kirin. Şemdin, Kör Cemal, Hogir (Cemil Işık) û Şahin Baliç di asta xwe de ev pêvajo bi mirina gumanbar a Mahsum Korkmaz ji 1986ê ve dest pê kiribûn.

Niha tê fêmkirin ku bi sedan kadroyên rast û hêja û mirovên welatparêz hene ku wan an bi şiklê qeza, an jî di bin navê «ajan bû» de ceza kirine. Ji bo paqijkirina avahiya kadroyî û çalakvanî ya herî hêja ya partiyê, bi zanebûn di bin navê çalakiyê de wan dişandin mirinê. Ji bo vê yekê, di mijara însiyatîfa fermandariyê de bi awayekî tirsnak hestiyar tevdigeriyan. Ji ber ku çiqas desthilata fermandariyê hebû, ew qas komplo, cinayet û bidestxistina hêzê bû. Ez ê nebêjim bi tevahî dewlet e, lê wekî di bûyera Cem Ersever de jî hê nehatiye ronîkirin, ihtîmaleke bilind e ku dorhêlek bi vê çetebûna di PKK de têkiliya rasterast an nerasterast hebe. Jixwe tê zanîn ku di vê serdemê de di avahiya dewletê de di kontrolkirina çetebûnê de zehmetî dihate kişandin. Dîsa di vê serdemê de, di serî de KDP, hin beşên KUK, gelek eşîret û kesên bi erkên taybet bi awayekî zêde di vê pêvajoyê de erk pêk anîne.

Sedema ku pêvajo negihîşt serkeftina tam, têgihiştina serçeteyan bû. Cezakirina Şahin Baliç bi mirinê, revîna Sarı Baran, Mehmet Şener û Hogir, cezakirina Kör Cemal a berê û girtina Şemdin di bin kontrolê de, bandora çeteyê bi awayekî mezin şikand. Girîngiya mezin a bûyera Hasan Bindal ew e ku hemû niyetên çeteyê û têkiliyên wê yên mumkin eşkere dike. Heke ev bûyer nehata çareserkirin, Rêbertî dê di destê wan de bimaya û dê hewl bidana wê li gorî dilê xwe bi kar bînin. Zehmet e ku mirov bêje hemû wan bi zanebûn ajantî kirine. Lê têkiliya hin ji wan bi taybetî bi navendên dewletê yên çetebûyî re teqez e. Wan ev rolên xwe ne wekî ajanên qeydkirî, lê li ser bingeha berjewendiyên kes û malbatê yên ku li nav Kurdan pir tê pêkanîn, bi şiklê lihevkirineke neeşkere pêk anîne. Ev cure kes bûn ku ji bo girtina yekîneyên rêxistinê dê her rêbazê biceribînin. Ev rewş dişibe şêwaza serokê Hizbullah a bikaranîna dewletê li dijî PKK. Hin komên KDP û KUK, gelek eşîret û rêxistinên di bin navên cuda de, bi vê rêbazê gelek talan kirine û cinayet kirine. Çavkaniyeke girîng a rantxwariya ku «prîma Apo» tê gotin, bi zanebûn an bi xweber heta hundirê PKK dirêj bûbû û mîna nexweşiyê belav dibû.

Baweriya min a kesane ew e ku di atentata li dijî Özal û mirina Özal de, her wiha di kuştina hin fermandarên ku Serfermandariya Giştî ya Cendirmeyê kirine de, para çeteyên bi vî rengî heye ku ketine nav dewletê û goya fermandaran û Özal neserketî dihesibînin; an jî ev ihtîmal nayê biçûkxistin.

Sala 1993ê di dîroka dewlet û PKK de saleke qutbûna girîng û berbelavbûna derketina ji xeta fermî ye. Kesayetiya Turgut Özal a vekirî ji bo diyaloga siyasî bû sedema ku bibe qurbana hêzên ku nikarîbû kontrol bike. Balkêş e ku di vê demê de Serfermandarê Giştî yê Cendirmeyê Eşref Bitlis di qezayeke balafirê ya bi nîqaş de canê xwe ji dest da. Cinayetên bi maskeya Hizbullah ên ku piştî vê yekê mîna şemitîna berfê zêde bûn, valakirina bi hezaran gundan û operasyonên tundkirî wekî seferberiyeke îmhayê hatin fêmkirin. Taktîkên PKK yên ne pir jî aqilmend nikarîbûn ji zêdekirina windahiyan û asêkirina pêvajoyê wêdetir biçin; gerîla nikarîbû were kişandin ser têgihiştin û pêkanîneke rast a parastina rewa. Rêveberiya leşkerî û siyasî ya wê serdemê teror gelek ji xeta hiqûqê derxistibû. Derketina dewletê ji rêya xwe lez girtibû.

Atentata komployî ya herî girîng a vê serdemê teqandina erebeyeke barkirî bi nîv ton madeya teqemenî, di 6ê Gulana 1996ê de li nêzî mala me ya bi gelek kesan li Şamê ye. Ji ber ku telefonên min dihatin guhdarîkirin, erebe bi wê baweriyê dihate teqandin ku ez di wê saetê de li wir im. Komploya ku seroka hikûmetê ya wê demê Tansu Çiller bi 50 milyon dolar ji budçeya veşartî fînanse kiribû, xwedî qebareyeke mezin e. Di çapemeniyê de derketibû ku yên bi navê çeteya Susurluk tên gotin, Mahmut Yıldırım ê bi navê kod Yeşil, hin kes ji malbateke Kurd a Sûriyeyî û şaredarê Viranşehir ê wê demê jî di vê komployê de bûn. Di lêpirsîna min de, yên li ser navê leşkeriyê tevdigeriyan bi israr digotin ku ev ekîp bêberpirsiyar e û ne dewletê ne jî wan temsîl dike. Digotin ku heke bixwazin, ew bi xwe dikarin vî karî bi mûşekan bi awayekî serkeftîtir bikin. Hebûna du nêzîkatiyên cuda di nav dewletê de jixwe mijareke zanînbar bû. Bi vê bûyerê re, çalakiyên teqandina xwe bi bombeyan li ser bingeha dilxwaziyê pêş ketin. Dora tundûtûjiyê hê zêdetir bilind bû.

Derketina dewletê ji rêhesinên xwe pêşketineke ku her kes bi fikar dişopand bû. Çalakiya «ji bo ronahiyê deqeyek tarîtî» bi vê pêvajoyê re girêdayî bû. Di karakterê laîk ê dewletê de jî bi lez aşınbûn çêdibûn. Pêvajoya ku di dîrokê de 28ê Sibatê tê gotin, bêtir wekî tevgereke restorasyonê ket rojevê. Bi rêya nerasterast, li ser navê normalbûnê PKK jî vedixwendin berpirsiyariyê. Me bi erêniyeke hişyar nêzî vê yekê bû. Em bi vê têgihiştinê ketin vê helwestê ku herî kêm kuştina mirovên bêguneh û valakirina qadan dê rawestin û ambargo dê sînordar bibe; her çiqas şer berdewam bike jî, bila herî kêm li gorî rêgezên xwe were meşandin.

Hevpeymaniyên Tirkiyeyê bi Îsraîl re yên ku di 1996ê de gihandibû asta stratejîk, gelek derfet dabûn îstîxbaratê. Îstîxbarat û kontrola Îsraîlê ya li asta cîhanê û îlankirina PKK wekî «rêxistina terorîst» ji aliyê Tirkiyeyê ve şopandina Rêbertiyê hêsan kiribû. Agahiyeke din a ku paşê hate bihîstin jî ew bû ku di vê demê de Serokwezîrê Yewnanistanê yê piştî Papandreou, Simitis, û Serokê DYA Clinton di 1996ê de di mijara nedana qanûnîtiyê ji Rêbertiya PKK û radestkirina wê heke derfet hebe de gihîştibûn têgihiştineke hevpar. Tengkirina qada hiqûqê ya li dora PKK hê zêdetir dibû. Di serî de Almanya, Fransa û Îngilîstan, wan li dijî alîgirên PKK kampanyayeke girtinê ya zêde bi armancên siyasî dest pê kiribûn.

Rêbertiyên YNK û KDP yên Kurdistana Başûr, wekî bingehên herî sereke yên kampanyaya dijî PKK, di 1996ê de, mîna hevpeymaniya Îsraîlê, ketibûn nav têkiliyên zêde yên bi navendên Enqere, London û Washingtonê. Wan li ser tecrîdkirina PKK û Rêbertiya wê bi rêya Iraqê yê Bakur û pêşkêşkirina her cure piştgiriyê ji operasyonan re li hev kiribûn. Wekî xeleka dawî ya plana tasfiyekirina PKK û Rêbertiya wê, Sûriye mabû. Şerê psîkolojîk ê ku, bi kişandina Misrê jî li kêleka xwe, li ser Sûriyeyê hatibû pêşxistin, di demeke kurt de encam dabû. Sûriyeyê tewandina serî li van zextan û lihevkirina li ser PKK ji berjewendiyên xwe re guncavtir dîtibû.

Berî ku ez ji Sûriyeyê veqetim, nêzîkatiyên kanaleke ku tevahî havînê li ser navê artêşê bi awayekî nerasterast agahî dida, balkêş bûn. Bi agirbesteke biwate re pêvajoyeke nû dihate xwestin. Di vê mijarê de nêzîkatiyên rastbîn hebûn. Ceribandina agirbesta yekalî ya dawiya Tebaxa 1998ê, bi agahdariya rêxistinê, li ser van agahiyan radiwesta. Lê qutkirina vê agirbestê di nîvê de pir nehate fêmkirin. Heke ev diyaloga nerasterast, ku aliyê wê yê erênî girantir bû û heta bikaranîna mafê me yê parastina rewa dirêj dibû, bi fermî dest pê kiribûya, pêvajo dê pir erênîtir pêş biketa. Ez bawer dikim ku ev rewş bi qonaxên ku pêvajoya 28ê Sibatê derbas dikir re girêdayî bû.

Gihîştibûne qutbûneke tam a rêyan. Hatibû fêmkirin ku em ê nikaribin qada Rojhilata Navîn bi şêwaza berê bi kar bînin. Tiştê ku divê bihata kirin, an wekî Rêbertî qada çiyayî wekî baregeh hilbijêrin, şer bibin asteke bilindtir û çalakiyên bajaran zêde bikin, an jî hewl bidin ku lêgerîna lihevkirinê di şertên Ewropayê de bi ewlehiya zêdetir pêş bixin. Ji ber asêbûna şer û gihîştina wê bi awayekî ber bi xala kor ve, ihtîmala bikaranîna her cure çekê heke ez li çiyê bûma û hizra ku rewşa min dê gelek barên zêde bîne, guncav hate dîtin ku ev neyê hilbijartin. Şerekî ku li dora min dê kom bûya, ji her aliyî ve xwedî xetereyên mezin bû. Ji aliyê exlaqî ve rast nedibû ku ez xwe bikim bar. Her wiha rêbertiyên hevkar ên Kurd ji her cure îstîsmarê re vekirî bûn. Rastiyeke zanînbar bû ku dê hebûna min a li wir pir xirab bi kar bînin. Peymana Washingtonê ya 17ê Îlona 1998ê nîşaneya vê yekê bû. Her çiqas şertên Ewropayê pir xeternak bûn jî, bi têgihiştineke siyasî, çandî û demokratîk, her çiqas neeşkere be jî, hinek bawerî bi hiqûqê hebû. Lê qet nehate texmînkirin û hizirkirin ku hikûmeta li ser kar a Yewnanistanê dê di heman roja yekem a 9ê Cotmeha 1998ê de, gava min lingê xwe danî vî welatî, bi vî qasî nizm bibe.

Di dawiya sedsala 20an de, plana komplo û derbeyeke li asta cîhanê li dijî îradeya azad a gelê Kurd, piştî pêvajoyeke dirêj a amadekariyê, êdî gav bi gav dikete pratîkê. Dema em fîlmê careke din paş ve bibin û lê binêrin, dê were fêmkirin ku ev plan bi rastî di destpêka salên 90î de bi çavkaniya Londonê guncav hatibû dîtin û xwestibûn wê li asta navneteweyî bixin jiyanê. Her çiqas aliyên plana li Tirkiyeyê kêm an zêde tên zanîn jî, aliyê Ewropa û DYA bi zelalî nehatiye fêmkirin. Heke em aliyê wê yê navneteweyî nebînin, nirxandinên me dê kêm bimînin. Heke pêwîst be ku, her çiqas dubarekirin be jî, bi kurtî bê gotin:

1- Cinayeta Palme, digel armancên din, ji bo girêdayîhiştina Tirkiyeyê bi derve di rejîma 12ê Îlonê û piştî wê de û wekî amûreke parastina wê ji şoreşa azadiya Kurd hat bikaranîn. Palme Swêda, ku ew Serokwezîrê wê bû, di piştgirî û nêzîkatiya bi tolerans a tevgerên li welatên wekî Viyetnam û Afrîkaya Başûr de kiribû navendek. Swêd dikarîbû bibe navenda tevgera azadiya Kurd jî. Palme li dijî damxekirina tevgera azadiya Kurd wekî terorîst bû. Teoriya «şopa Kurd» di kuştina wî de û hewldanên îlankirina PKK wekî terorîst û qedexekirina wê bi rakirina vê pozîsyona erênî ya Swêdê re ji nêz ve girêdayî ne. Têkiliya avabûna Gladio ya NATO, ku di wê demê de li Ewropayê xurt bû û hê eşkere nebûbû, bi van komployan û yên bi vî rengî re dê rojekê were ronîkirin. Yekser piştî çalakiyên 15ê Tebaxa 1984ê, piştî ku Almanya jî giraniya xwe danî, bi hikûmeta Tirkiyeyê re lihevkirin pêk hatibû. Bi pêşkêşkirina gelek berjewendiyên aborî re, li tevahiya Ewropayê pêvajoyeke tecrîdkirinê li dijî PKK dest pê kiribû. Provokasyona Palme yek ji xelekên herî girîng ên vê pêvajoyê bû. Perçekirina PKK pêşketineke din bû ku ketibû rojevê. Ji komeke ku Çetin Güngör li serê wê bû re rola rêbertiyê di vê arasteyê de dihate dayîn. Tehrîkên Kesire mîna ku encam didan. Gelek rewşenbîr, mirovên wekî Mahmut Baksi û Şivan Perwer hatibûn dûrxistin. Ev nikare bi tenê bi hewldanên Tirkiyeyê were ravekirin. Bi rastî biryareke bi navenda Ewropayê dihate pêkanîn. Çepa Tirk jixwe ji mêj ve bi vê rêyê hatibû xesandin. Planên bi vî rengî li tevgerên din ên azadiyê yên cîhanê jî dihatin pêkanîn.

Girtina endamên PKK ji aliyê Almanyayê ve bi biryara asta navendî jî beşeke bi zanebûn a vê planê ye. Armanc perçekirin û girtina beşeke girîng di bin kontrola xwe de bû. Di destpêka 1990ê de, di gera Serfermandarê Giştî yê Tirk Doğan Güreş a ber bi Londonê ve, nirxandina wî ya bi şiklê «Plana me hate pejirandin» ketibû çapemeniyê. Hatibû fêmkirin ku London jî wekî Almanyayê dê di tasfiyê de rol bigire. Dîsa di 1991ê de, Serokê YNK Talabani li Viyanayê, paytexta Awûstûryayê, bi Wezîrê Derve yê Tirk Hikmet Çetin re li ser îlankirina PKK wekî terorîst bi dizî li hev kiribû. Ev nêzîkatiya Talabani, bi helwesta Almanya, Fransa û Îngilîstanê re têkel, di bûyera îlankirina wekî terorîst de roleke bingehîn lîstiye. Di vê yekitiya têgihiştinê ya li asta Ewropayê de, tevgera Kurdî ya bê PKK dihate armancgirtin. Tevgera Kurdî ya bê PKK di destê wan de kozeke pir pêwîst bû ku dikarîbûn li asta Rojhilata Navîn bi kar bînin.

2- Piştî 1993ê, piştî ku ceribandina agirbestê bi Özal re bêencam ma, taktîka ku vê carê ket rojevê şiklê «erê ji PKK re, na ji Apo re» girt. Ku li hember xwe girtina bi tevahî ya PKK, ya ku gihîştibû bingeheke girseyî ya bi milyonan, û hewldanên perçekirina wê encam nedan, arasteyeke taktîkî ya bi vî rengî anî pêş. Her dewlet li gorî xwe dest bi avakirina «kadroyên PKK» kir. Ji Rojhilata Navîn heta Rûsya û Ewropayê gavên di vê arasteyê de hatin avêtin.

Ji bo Şemdin Sakık sernavê «zilamê duyem» hate îcadkirin. Biryara tasfiyekirina Apo hatibû dayîn, hesabên piştî wê dihatin kirin. Ji bo ku Kani Yılmaz roleke bi vî rengî bilîze, ew kişandin nav pêvajoyeke girtinê ya bêwate. Armanc ew bû ku teslîm bibe û piştî tasfiyeyên mumkin wekî rêberekî PKK were bikaranîn. Moskova li ser Numan Uçar dixebitî.

Ev yek di helwesta gelek dewletên Rojhilata Navîn de jî dihate hîskirin. YNK û KDP lîstikên xwe yên li ser PKK zêde kiribûn. Di nav HADEP de operasyoneke bi vî rengî dihate meşandin. Dema Hatip Dicle, Leyla Zana û parlamenterên din ên ku teslîm nebûn dihatin girtin, rêxistina DEP dihate girtin. Li ser HADEP jî kêşmekêşek dihate jiyîn. Kurdistan dihate valakirin; bi rêbazên tirsnak ên bi maskeya Hizbullah bi hezaran mirovên rast ên welatparêz, ku tu sûcê wan ê rêxistinî tunebû, dihatin kuştin. Di 6ê Gulana 1996ê de, hê nîv saet piştî pêkanîna bombebarana Rêbertiyê derbas nebûbû ku nûçeyên bi çavkaniya Londonê ku Abdullah Öcalan hatiye kuştin an bombebarankirin ji cîhanê re radigihandin. Wan tiştên ku dihatin kirin ji berê dizanîbûn.

3- Hevpeymaniya Îsraîl-Tirkiye ya 1996ê û têkiliyên Tirkiyeyê bi rêxistinên Kurd û Tirkmen ên Iraqê yê Bakur re yên ku di vê demê de dest pê kirin, di heman çarçoveyê de ne. Di Peymana Otonomiya Kurd a Washingtonê ya 17ê Îlona 1998ê de, madeya herî girîng helwesta li dijî PKK bû. Mîna di 1925ê de, li hember rêza dirêj a tawîzên ku Tirkiyeyê dabûn, dema em ber bi 2000ê ve dihatin, lihevkirineke bi vî rengî pêk hatibû. Ev bi awayekî dihate wateya nûkirina Lozanê. PKK û tevgera azadiya Kurd bi tevahî dihatin tecrîdkirin, ji bo dîlkirina Rêbertiya wê her cure taahûd dihatin dayîn û li ser gerîla jî bi hevkarên Kurd, teknîka Îsraîlê û personelên pispor re ronahiya kesk ji her cure operasyonê re dihate dayîn. Ev planeke tasfiyekirina topyekûn bû.

Li hember hevalên ku nekarîbûn heta pirsgirêka çeteyan di hundirê xwe de jî çareser bikin, di ji nû ve bicihkirina hêzên xwe de bêxem tevdigeriyan û ji şêwazeke sexte ya fermandarî û rêveberiyê, ku fêrî jiyana erzan li ser pişta Rêbertiyê bûbû, xilas nedibûn, û li hember nêzîkatiyên pir berjewendîxwaz û panîkî yên bi taybetî dostên bi navê Sûrî û Yewnanî, ku rûyê wan ê hundirîn hê baştir nehatibû fêmkirin, ya ku dikete ser milê Rêbertiya PKK meşeke bi guman ber bi nediyarê ve bû. Bi êşeke mezin di dil de, serpêhatiya 9ê Cotmeha 1998an dest pê dikir.

Dema derketina 9ê Cotmeha '98an tê nirxandin, divê bi awayekî pir zexm û ji dil were analîzkirin ka zemîna Rojhilata Navîn çi wateyê îfade dike. Min li vê zemînê pratîkeke nêzîkî bîst salan derbas kir. Min têkilî û xebatên bêhejmar pêk anîn. Pêşketinên bi girîngiya dîrokî derketin holê. Divê bi hemû aliyên wê bê guman were fêmkirin jî ka ev pêşketin, di têkiliya wan bi min de, bi kîjan hêza nervan û ruhê hatin pêkanîn û min çawa karî li ber xwe bidim. Gelek derdor, di serî de avaniya PKK, ji bilî dîmena fermî ya kar ku tu wateyê îfade nake, nikarin hêza fêmkirina cewhera wê ya canî nîşan bidin. Tê texmînkirin ku mîna li eniya asayî ya pêşverûyan bi şan û şeref hatiye jiyîn, xebitîn û serkeftin. Tiştekî wisa tune ye. Bê guman, ravekirina bi şîroveyeke erzan ji wan re rehetî peyda dike. Têgihiştinên wan ên dogmatîk ên siyaset û rêxistinê têr dike. Dema ev helwest têrê nake, vê carê bi penaberî li têgihiştinên kevneşopî yên pîroziyê, dixwazin bi taybetmendiyên kesayetiya min ên 'neawarte' rave bikin û bi erzanî ji berpirsiyariyê xilas bibin. Ji ber vê yekê tu kes nêzîk nebû ku pratîka min a jiyankirî bi hemû wateyên wê yên dîrokî, mîtolojîk, felsefî, olî û zanistî analîz bike. Gelek pirtûk hatin nivîsîn; min jî nivîsî. Ez hê jî ne di rewşekê de me ku rastiyên ku min jiyane binivîsim. Ji bo vê yekê divê qadên azadbûnê pêş bikevin. Lê gelek kes û sazî, di serî de yên ku xwe heval dihesibînin, ku nikarin karê fêmkirinê, ku şertên wê pir guncav in û ji bo pêşketina wan hema şert e, bi ser bixin, bi vê helwestê di rastiyê de xwe mehkûmî nepêşketin û neserkeftinê dikin. Heke mimkun be, bila ew analîza van salan bikin û wekî erka xwe ya herî bingehîn bigirin ka divê ji bo dîrok û paşeroja mirovahiyê, Kurdan û Rojhilata Navîn çi wateyê hebe. Ji ber ku ji derveyî vê îmkanê, ew nikarin li ser rêya jiyana azad ne dîrok û serdemê ne jî rastiyên şênber ên rojane analîz bikin û beriya xwe ronî bikin. Ji bo niha rêya yekane ev e û bi kedeke mezin fêmkirin û pratîkkirinê dixwaze.

Heke ez bi xetên stûr beşeke biçûk a jiyana li Rojhilata Navîn, aliyê wê yê bi siyaset û dîplomasiyê ve têkildar, binirxînim, pênaseya wê ev e:

Ji nav labîrentên ku ji Sumeriyan ve hatine danîn piştî evqas salan sax derketin û hin diyariyan pêşkêşî azadiya gelan kirin, bi wateya rastîn bi helwest û kesayetiyeke pêxemberane mimkun e. Ev pêvajo ne tenê saziya pêxembertiyê da min fêmkirin; di cewhera xwe ya rastîn de nîşanî min da jî ka bi çi pratîkê dikare li mirovahiyê were xwedîderketin. Ev tê vê wateyê: Her pêxember di pêşketina civakî de bilindbûneke wateyê ye. Zimanê wî çiqas îlahî be jî, cewhera wî rê li ber wê yekê vedike ku civaka pêşdikeve di gelek mijarên bingehîn de, di serî de wate, bîr, kevneşopî, wijdan, azadî û wekhevî, qonaxeke çandî ya cuda bi dest bixe. Gel di vê mijarê de pir arif û zanayî ye. Dema wan digot 'Ya ku hûn dikin tê wateya xebateke diyaneteke nû, oleke çaremîn (bi mebesta sê olên mezin)', ez şaş mabûm. Piştre min fêm kir ka mebesta wan çi bû.

Her çiqas tê gotin ku piştî Îslamiyetê rêya pêxembertiyê û oleke nû hatiye girtin jî, ev berevaniyeke mîna wê yekê ye ku her serdem xwe wekî ebedî şîrove dike. Heta bandora çanda olên kevn li Rojhilata Navîn li ser hemû qadên civakî, di serî de qadên siyasî û îdeolojîk, û encamên wê yên mîna dîlgirtina îro neyên analîzkirin, ne şaristaniya Ewropayê dikare were fêmkirin ne jî têkoşîneke watedar a azadiya hundir û derve bi serkeftî dikare were kirin. Dîrok hukmê xwe dimeşîne. Bi laîkiyeke rûkî ne ol dikare were analîzkirin ne jî civakeke modern dikare were afirandin. Encamên ezmûnên nûkirina neteweperest a du sed salan li ber çavan in. Her ku li ser vê rêyê israr bê kirin, dikare were texmînkirin jî ka, wekî di rêya girtî ya Ereb-Îsraîl de, dê hê çiqas êş û wêranî çêbike. Çareserî ew e ku xwezaya dîrokê were analîzkirin û ji wir bi destpêkirin îmkaneke azadiyê were afirandin.

Ji bo serdema me, ji vê tevgerê re gotina 'oleke çaremîn' pir watedar nakeve. Lê pênasekirina vê tevgerê wekî Ronesansa Rojhilata Navîn li ser bingeha pêşketineke diyalektîk ku dişibe Ronesansa Ewropayê ya salên 1500î, lê senteza kokên xwe yên şaristaniyê û asoya şaristaniya derveyî kapîtalîzmê pêk tîne, dê watedartir û bi taybetmendiya bersivdana pêdiviya dîrokî be. Gotina ku me ev afirandiye dê zêdegavî be. Ya ku tê hewldan kirin, beşdariya tevgera azadiyê ya orîjînal a îro ye, bi awayekî li gorî cewhera çandî ya van axan û bi pejirandina cewherên erênî yên serdemê, bêyî dîlgirtîbûna ji aliyê paşverûtiya wê ve. Baweriya min tam e ku ev dê di dîrokê de wate bibîne û pêleke xurt û berdewam a derketineke ku bi meşaleyeke venemirî ber bi armancên azadiyê ve dimeşe be. Heke kêmasî û qirêjiya wê hebe jî, hêvî û baweriya min ku nûnerên wê yên xurt dê vê pêlê hê bêtir safî bikin û hêza tevgerê bidinê û gav bi gav bigihîjin armancên wê yên guncav û rastbîn, qet kêm nebûye. Berevajî, ji ber ku ev erdnîgarî gihîştiye hêza zihnî û ruhî ya ku bi qasî nan, av û hewayê jê re pêwîst e, wateya jiyanê dê ji rêyên girtî û tarîtiyên ku bi hezaran salan ketiye nav wan xelas bibe, bi coş li ser rêyeke rasttir û ronîbûyîtir pêş bikeve û bigihîje armancên xwe. Afirandina jiyaneke wisa watedar ji her tiştî bi nirxtir e û divê qîmeta wê jî bi heman qasî were zanîn. Rêz û dilsoziya ji bo xwediyên qehremantî, êş û fedakariyên ku di dîrokê de mînaka wan nehatiye dîtin, bi wê yekê re yek e ku em xwe ji rastiya ku bi hezaran salan lanetkirî kiriye xilas bikin û pîroz bikin. Heke teqez dê wateyeke olî ya nû jê re were dayîn, divê li vê xalê were dîtin. Pîrozkirineke wê heye, ew jî ev cewher e ku tê hewldan ronî were kirin. Ev berevaniya min rave dike ka jiyana nûjen a ji lanetê rizgarkirî û pîrozkirî çi wateyê heye.

Berawirdkirina derketina min a ji Şamê ber bi Ewropayê ve bi hin mînakên dîrokî şaş tê şîrovekirin. Lê heke dîrok û rojane di cewhera pîroziyê de dimeşin, ev wekhevî neçar e û rast e. Tenê dîrokên berovajîkirî û li ser înkarê avabûyî dikarin li ber rastiya wekheviya nirxên pîroz bendê çêbikin. Ev rewş jî, herî zêde, perdekirinek e. Ya rast tevgera zincîreyî ya pîroziyan e.

Ez dê behsa Aziz Paulê Mezin bikim, ku bi taybetî şaxa Ewropayê ya Xirîstiyaniyê afirandiye. Di destpêkê de dijminatiya hewariyan dikir. Li ser rêya Şamê, bi mucîzeyekê tevlîbûna xwe ya bi hewariyan re wekî bûyereke ku dîrokê diguherîne vedibêje. Ew ji malbateke Cihû ye û li Tarsusê hatiye dinyayê. Ji Antakyayê dest pê dike û çend caran seferan dike bo Anatolya, Yewnanistan û Îtalyayê. Ew propagandîsteke pir mezin û bi bawerî ye. Heke ew nebûya, bi vî qasî veguhastina Xirîstiyaniyê bo Ewropayê ne mimkun bû. Li Romayê hate kuştin.

Katedralên Saint Paul ên ku li tevahiya Ewropayê ji bo bîranîna wî hatine avakirin, ne bê sedem şan û şewketeke mezin nîşan didin. Ji ber ku di bingeha exlaqê Ewropayê û gihîştina wê ya asta îro de, herca mirovahiyê ya ku Aziz Paul daniye heye. Ewropa bi nîvî tê wateya Saint Paul. Xiyaneta ku ji gelek aliyan lê hatiye kirin û hewldana ku ew wekî amûr ji bo çavkaniya neyîniyan jî were bikaranîn vê rastiyê naguherînin. Ya balkêştir ew e ku li qada Yewnanê, bi qasî dostên baş ên ku rastî wan hat, gelek dostên wî yên renegat û sexte jî hebûn. Ji laûbaliya hin dostan jî gilî dike.

Derketina min a ji Şamê di 9ê Cotmeha '98an de vê rastiya dîrokî tîne bîra mirov. Gelek dost hene. Ji partiya li desthilatê gelek vexwendin hatine kirin. Parlamentoyê, bi piraniyeke ku dikare destûrê biguherîne, ez vexwendim. Berî ku ez biçim, wergêr Ayfer Kaya, ku bi dostê bi navê Kostas Baduvas re axivîbû, yê ku wezîrtî kiribû û hê jî parlamenter bû, li ser telefonê zêdetirî deh caran piştrastkirin wergirtibû ku ez dikarim bêm.

Dema ez digihîjim, 'dost Baduvas' li holê tune ye. Yên pêşwazî dikin Serokê Îstîxbaratê Stavrakis û Kalenderis in, yê ku rola Yehuda Îskaryotê nûjen (hewarîyê ku Îsa îhbar kir) dilîze û navê xwe jî Agit daniye. Helwesta wan tam ji helwesta Helenên berî 3 hezar salan ne cuda ye. Helwesteke Helenan ku ji wê rojê ve neguheriye ew e ku yên ji derveyî xwe û yên li gorî berjewendiyên wan nakin wekî barbar bi nav dikin, yên ji derveyî cîhana xwe ya hêsan wekî biyanî dibînin, û ev hesteke bi kok e. Lê ev nêzîkatî hemû rastiyê îfade nake; bi aliyekî dikare aliyê hestî û moralî yê kar rave bike. Rastiyên siyasî û dîplomatîk cudatir in.

Tevgera Azadiya Kurd a di bin rêbertiya PKK de wekî cureyek Bolşevîzma nûjen tê dîtin. Jixwe damxekirina 'Stalînîsta hişk' vê nêrînê nîşan dide. Her çiqas taybetmendiyên pir cuda hebin jî, nêzîkatî dişibin hev. Siyaseta fermî û pergala dewletan naxwazin PKK û Tevgera Azadiya Kurd bi tevahî qebûlî legalîteyê bikin. Gelek welatan jî ew xistine îlegalîteyê. Bi taybetî Almanya di vê yekê de serî dikişîne. DYA hişktir e. Dewletên Rojhilata Navîn jî di heman nêzîkatiyê de ne. PKK bi teqezî li derveyî legalîteyê dihesibînin. Yên dost in tenê bi nêzîkatiyeke kesane û nefermî tevdigerin. Sûriye, ku wekî welatê dost ê herî parêzkar tê naskirin, qet ji xeta neteweperestiya Ereb a radîkal derneketiye. Ji ber ku helwesta Serokê Dewletê Hafiz Esad wekî kes girîng e, em dikarin bi çend hevokan wê binirxînin. Li gorî min, Hafiz Esad ji ber otorîteya xwe ya mezin û şertên ku tê re derbas dibû, li ser xeteke di navbera dewleta klasîk a despotîk û dewleta şoreşger a demokratîk de radiwestiya. Wî lingeke dewleta bi wateya îlahî kişandibû nav gel. Berevajî ya ku dihat texmînkirin, dewleta otorîter û pîroz bi hêsanî bi qismî xistibû xizmeta gel. Lê ew jî rastiyek e ku wî têgihiştina dewleta kahînên Sumerî bi esasî diparast. Ew nasnameyeke Rojhilata Navîn a nîv ronî, nîv tarî bû. Ne dijminê Tevgera Azadiya Kurd bû. Lê îdeolojiya kevneşopî, têgihiştina dewletê, neteweperestî û hêzên dîplomatîk ên nûjen li ber dostaniya wî dibûn asteng. Mêrxasiya wî ya herî mezin ew bû ku tenê ji ber ku yên din dixwazin dijminatî nedikir. Lê di rojên dawî yên veqetîna me de, wî nîşan dabû ku ne di hêzê de ye ku Serokê Misrê Mubarek, neviyê Firawûn, û burokrasîya li dora xwe derbas bike. Ne di rewşekê de bû ku neteweperestiyê pir bi zorê bikişîne.

Ji aliyê min ve, ya ku diviyabû were rexnekirin ne Sûriye, pozîsyona min bixwe bû. Heke ez di destpêka salên 1990î de, heta di destpêka salên 1980î de jî, ji qada Ereb veqetiyabûma, seyrê dîrokê dikarîbû cuda be. Bicihbûna min a li Zagrosan vebijêrka herî cidî bû. Lê nedihat zanîn ka nêzîkatiyên Îran û hevkarên Kurd dê çi derbixin holê. Ya duyemîn, heval hebûn ku dikarîbûn vê rolê bi rehetî û serkeftî bilîzin. Hêviya ku bila ew vî mafî bi kar bînin li min serdest bû. Lê ewqas hêsan derketin ku nîşan dan ew cûceyên ku dikarin xwe di çemekî bi qasî desteke vekirî de jî bixeniqînin in. Wan qet derfeta dîrokî û xizmeta ku min ji wan re dabû fêm nekir. Wan li ser derfetan bi awayekî hovard û wekî mîrasxwar lîst. Hem xwe hem jî keda û sebra min a bi nirxekî pir mezin, bi gaflet bikar anîn û belav kirin. Mijara ku divê herî zêde were rexnekirin û ji bo wê rexneya xwe were xwestin ev e. Lê ez hê jî bawer im ku di derketina 9ê Cotmeha 1998an de neçûna wir rast bû. Ji ber ku wê demê şer dê kesane bibûya û temamî bibûya tolhildan. Derfeta aşitî û biratiyeke mimkun dê bi tevahî winda bibûya. Her çiqas çûna çiyê xewna min a çil salan bû jî, sedema yekane ya ku ez ji xemê diqelişîm ew bû ku heke ji bo jiyana mirov û azadiyê îmkaneke aştiyane bi qasî serê derziyê hebe, tercîhkirina ceribandina wê bi nirxtir bû. Heta di tabûtxaneya min a heyî de jî, sedema yekane ya ku morala min baş e ew e ku jiyana min ji bo aşitiyeke bi rûmet ji şerekî ku mirov dike bi asalet ne kêmtir bi nirx e.

Fêmkirina cewhera vê helwesta Hikûmeta Simitis pir girîngtir e. Îhtîmal heye ku ev helwest di çarçoveya pejirandina DYA û Îngilîstanê, heta Almanyayê jî de be. Dîsa ew jî fikirandêr e ku Baduvas qet li vexwendina xwe xwedî derneket. Wî dikarîbû bi teqezî bixwesta ku ez neyêm. Ew dûrî fêmkirinê ye ku kesekî wezîrtî kirî evqas hêsan bimîne. Îhtîmaleke girîng ew e ku lingên min bi zanebûn ji Rojhilata Navîn hatine qutkirin. Dibe ku Îstîxbarata Îngilîstanê di vê yekê de rola bingehîn lîstibe. Tevlîbûna hêzên têkel ne li derveyî îhtîmalê ye. Pêşketinên paşê dê vê rastiyê nîşan bidin: Îhtîmala herî xurt ew e ku plan hatiye kirin ku, piştî kişandina min bo Ewropayê û wêrankirina kesayetî û rûmeta min, ez wekî amûreke ramkirî di destê wan de di hevkêşeya Rojhilata Navîn de, di serî de Tirkiyeyê, bêm bikaranîn. Dema min gava xwe ya yekem li Yewnanistanê danî, ez dê fêm bikim ku hiqûq, mafên mirovan û qaîdeyên civaka demokratîk ne ji bo min in, ku berjewendiyên wan ên hişk ên siyasî û aborî esas tên girtin. Ne pir rastbîn e ku ez bibêjim helwesta ku bi Yewnanistanê dest pê kir tirsa ji Tirkiyeyê bû an bi lihevkirinê hat peydakirin. Berevajî, ez di wê baweriyê de me ku wekî pergala Rojava, di asta herî bilind de, di serî de Serok Clinton, wan helwesta Tirkiyeyê ji pir berê û bi pir deqet lêkolîn kiribû. Divê ez bibêjim jî ku ew di teqandina diyarda PKK û Öcalan bi awayê herî îdeal li ser serê Tirkiyeyê û bikaranîna wê ji bo berjewendiyên xwe pir bi zanebûn tevdigerin. Stratejî û taktîk ev bû: Hem PKK û Kurdan hem jî Tirkiyeyê û Tirkan bikaranîn; ji min sûd wergirtin ji bo ku, dema pêwîst be, wan di şerekî kor ê ku dê pêncî salan bidome de bihêlin, heta kuştina min bi destê Tirkiyeyê biçe, herî kêm vê yekê bi beşên şoven û paşverû yên girêdayî xwe pêk bînin. Bi vî awayî, girêdana zêdetir a Tirkiyeyê bi xwe û di bin penaberiyeke bê rûmet de muhtacî xwe kirina Kurdan wekî beşên bingehîn ên stratejiyê tên nirxandin. Serpêhatiya çar mehên li Ewropayê ya hat jiyîn hê bêtir vê meylê piştrast dike.

Divê ez meyla xwe ya dostaniyê diyar bikim. Heta zarokekî pênc salî be jî, dema ez wî wekî dost nas bikim, heta dawiyê bawerkirina min ji bo min taybetmendiyeke karakterê ye. Di jiyanê de belkî aliyê min ê herî lawaz (ez bixwe baweriya xwe bi vê yekê nayînim; ez hê jî wekî baweriyeke batil bawer im ku şertê pêbaweriyê yê dostanî û hevaltiyê qet divê neyê binpêkirin) ev cure hesta pêbaweriyê ye. Ez dizanim ku bi navê dostanî û hevaltiyê ev aliyê min bi awayekî tirsnak hatiye bikaranîn. Lê ji ber ku ew nirxê mirovî yê herî bingehîn e, ez piştrast im jî ku divê ez dev jê bernedim. Li gorî min, lîstina bi dostanî û hevaltiyê tiştekî mîna firotina dayik û jina xwe ye. Ji ber vê yekê, ji ber ku girêdana dostanî û hevaltiyê di şexsê sedsala 20an de derba herî mezin xwariye, ez dê bibûma qurbaniya wê ya dawî û herî trajîk. Bi vî wateyî divê ez behsa têkoşîna bi sedsala 20an re bikim. Divê ez bibêjim ka çi hatiye serê dostaniyê, pêşî li Yewnanistanê, paşê li Rûsyayê ku rawestgeha duyemîn bû ku ez bi navê dostaniyeke mimkun çûmê; ev dê pir hînker be.

Di dawiya her du seferan de, kûrbûna min îmkana analîzkirina karakterê Yewnanî da min, her çiqas sînordar be jî. Ya ku ez behs dikim karakterê serdest ê Yewnanî ye. Bê guman gelê wî hin taybetmendiyên karakterê yên xweser û ji serdestan cuda hene. Ji xwedayê Dionysos ve xweseriya gelê Yewnanî rastiyek e. Bi coş û dostane ye. Lê wekî li hemû welatên cîhanê tê dîtin, ev karakter têk çûye û tenê girî ji destê wî tê. Hemû gelên cîhanê nikarin li dostaniyên xwe xwedî derkevin. Lê paşê pir pir digirîn. Dema di nav xwe de jî dost û heval dibin, wisa dikin. Veqetîn, windakirin û yekîtiyên wan di girî û evîna erzan de hatine binaxkirin. Her çiqas rêz jê re were girtin jî, ev pir bi nirx nîne. Min her dem bi çavê biçûkxistinê li rêz û evîna ku nikare dostanî û hevaltiyê biparêze nêrî, heta dayika min jî be. Min evîn û têgihiştineke beramber nîşan neda. Mîna ku qeder ji min re dibêje: 'Ji bo dost û hevalên ku tu ewqas qîmetê didî wan, hêjayî girî nîne.' Ya ku ez li dijî wê derdikevim ne dostanî û hevaltî ye. Berevajî, ew kesên sexte û belengaz in ku nikarin nirxê serkeftinê bidinê û nizanin bibin dost û heval.

Dema mirov li dîroka çîna serdest a Yewnanî dinêre, li gorî şêwazên ramana wan ên ku ji Mîkeniyan di salên 1600î berî zayînê ve şiklekî mîtolojîk girtine, xwedayê Zeus dikare her cure puştî û xiyanetê bike. Dikare her jina ku derdikeve ber wî bixapîne; dikare ji her aliyê xwe, ji eniya xwe, ji qûna xwe, gelek xwedayên biçûk, di serî de Athena, bîne dinyayê. Derew û xapandin taybetmendiyên wî yên xwedayî ne. Heta Homerosê ku pê bawer e jî, çawa ku qehremanê Troyayê Hektor xapandiye, bi xem di rêzikên xwe de vedibêje. Bes ku ji bo berjewendiya Helenîstan be. Bi awayekî dişibe Yehovayê Xwedayê Îsraîlê. Ji ber ku Helen û zarokên Îsraîlê gelê hilbijartî ne, her çi li dijî mirovahiya din, yanî barbaran, bikin mafê wan e û xwedayên wan jî wisa ferman dikin. Ev rastiya mîtolojîk paşê dê bibe rastiya olî û siyasî. Divê mirov bi gotina 'mîtolojî ye' derbas neke. Heta îro jî yên di bingeha ol û siyasetê de ne rastiyên mîtolojîk in.

Ev taybetmendiyên mîtolojîk îfade dikin ka çîna serdest a Yewnanî çawa hatiye dinyayê. Çavkaniya wê ya sereke jî mîtolojiya Sumerî ye. Tê zanîn ku Helen hem wekî mîtolojî hem jî wekî civaka maddî bi rêya Anatolya, Fenîke û Misrê hatine xwedîkirin. Ev karakterê çînî û neteweyî ku ji wê rojê ve neguheriye, dê bi hemû tazîtiya xwe li ber min bisekine. Ew zihniyet û exlaqeke hîlebaz, xapînok e ku ji bo berjewendiyên xwe tu qîmetê nade tu mirovî, û yên ji derveyî xwe bêqîmet û barbar dihesibîne. Rastiya mirovahî, gel û dîrokê ya ku ez temsîl dikim, rastî rastiyeke cuda ya dîrokî, siyasî û çandî hatibû ku di cewhera xwe de bi wê re nagunca. Ev bi wateyekê berdewamiya biçûk a rûbirûbûna Rojhilat-Rojava ya ku ji Med û Farsan ve berdewam e bû. Deriyê Rojava dê bi hêsanî rê nede derketina Rojhilat a ku di şexsê min de temsîla xwe dîtibû. Atînayê hesabên din jî hebûn. Hemû nêzîkatiyên wê ew bûn ku li dijî xetera Tirk ji her kesî û bi her rêbazê sûd werbigire. Wan ne pir texmîn dikir ku dikarin ji şexsê min sûd werbigirin, bê guman bi awayekî dostane. Alîgirê wê bûn ku sûdwergirtinê wekî siyaseta tîpîk a Îngilîstanê bi şiklê 'kûçikan bi hev bidin kuştin' bigirin dest. Dihat fêmkirin ku dostaniya wan tenê xapandinek bû.

Derketina min a ji berê nehatibû plankirin, li hember neçariya derketî holê, di serîya pêşîneyên ku diviyabû bihatina ceribandin de hat dîtin. Qonaxeke bi krîz a pêvajoya rizîbûnê ya ku piştî sosyalîzma real ketibû navê dihat jiyîn. Serokwezîr Primakov û Serok Yeltsin xayînên girîng ên sosyalîzma real bûn. Ji ber berjewendiyên aborî û yên girêdayî îstîxbarata veşartî û qirêj, pozîsyona min çiqas stratejîk bû jî, ji bo wê demê pir guncavî firotinê bû. Li cem kesên ku pergala Sovyetê ya evqas mezin firotibûn, hêviya rêzgirtina nirxên azadiyê xapandina xwe bû. Têkiliyên bi IMF, DYA, Îsraîl û Tirkiyeyê re dihatin meşandin teqez dikirin ku dê li dijî min helwesteke derveyî hiqûqê were girtin. Halbûkî Dûmayê bi 298 dengan li dijî 1 dengî biryarek ji bo dayîna mafê penaberiya siyasî ji min re derxistibû. Lê ji aliyê dewleta despotîk ve ev pir wate nedikir. Wan dixwest ez bi zorê bi rêya Tirkiyeyê li Qibrisê were daxistin. Bi îhtîmaleke mezin, di hevkariyê de, hîn di wan rojan de dikarîbû radestkirinek pêk were.

Ev ne tercîheke ku min bi bawerî kiribû bû. Lê li ser îdealên azadî û wekheviyê, ku ji bo wan evqas xwîn hatibû rijandin û êş hatibû kişandin, rûniştina rejîmeke wisa rizî, di rastiyê de devîasyona kûr a sosyalîzma real nîşan dida. Ev rewş îspat dikir ku ew ji pergala kevneşopî ya mêtinkarî û zordariyê nequtiyaye, û tîne bîra mirov ku ew heta ji sosyalîzma perestgehê ya kahînên Sumerî jî paş ve ye. Mînakek nîşan dida ku şoreşgeriya Rûsyayê nikarîbû asoya kapîtalîzm û feodalîzmê derbas bike, ku kapîtalîzma dewletê nikare sosyalîzmê biafirîne, û ji ber vê yekê li hember kapîtalîzma lîberal a nûjen nikare li ber xwe bide. Dîtina min a vê yekê bi xwe, bû sedema ku ez rûyekî sedsala 20an baştir nas bikim. Sedsala 20an pir dişibiya sedsala xiyanetê. Sedsala şoreş û azadiyan, hîn berî ku bigihîje dawiyê, wekî sedsaleke ku ji kokê ve bi tu nirxê mirovahiyê ve ne girêdayî ye û berjewendîxwaziya maddî her prensîbê dîlgirtî dike, gihîştibû sala 2000an. Ewqas xwînrêj derbasbûna wê ne delîla bilindbûna wê, delîla barbarîtiya wê bû. Ya ku li giştî serdest bû neteweperestiya seretayî û materyalîzma kaba bû. Li dijî hemû taybetmendiyên mirovahiyê yên di dirêjahiya dîrokê de bilindker, bi rastî bi naveroka mafên mirovan û demokratîk, kontrşoreşa herî berfireh di rojevê de bû.

Rastî encamekê hatibû ku dê pênaseya şoreş û kontrşoreşê ji nû ve bide kirin. Tabloya ku ez rastî wê hatim neçar dikir ku ez rasttir nêzîkî rastiya mirov bibim. Berawirdkirina min a prensîban bi şêwaza jiyana di rojê de binaxkirî re ronî kir. Cesaret û hişyariya min zêde dikir ku divê ez di hin qalibên sembolîk de nemînim, êdî maskeyên xweda û mirov (ku heman rastiyê îfade dikin) bi cesaretê perçe bikim. Diviyabû pûtên sedsala 20an bihatina şikandin. Hebûn û mafên kes diviyabû berî hebûn û mafên civakê bihatana, an herî kêm xala optîmal a di navbera her duyan de (yekitiya berdar û azad) bihataya esasgirtin. Li dilovaniya kapîtalîzmê hiştina kesayetî û mafên girêdayî wê şaşiyeke giran bû. Her civakparêziya ku hebûn û pêşketina azad a kes esas negire, di rastiyê de şêwaza kahînên Sumerî bû û mehkûm bû ku çînên serdest ên mêtinkar biafirîne. Dirûşma 'Her tişt ji bo civakê' di rastiyê de dirûşma civaka çînî ya herî kevn bû. 'Her tişt ji bo kes' jî, her çiqas mîna nakokiyekê xuya bike, dirûşma civaka çînî ya herî pêşketî, kapîtalîzmê, bû. Rêya bingehîn ew bû ku bêyî têkçûna li ber dirûşmên her du prensîban, mirov xwe dispêre îdeala mirovahî, azadî û wekheviyê. Heke sosyalîzma zanistî dê bibe diyarde, diviyabû xwe ji dogmatîzm û sosyalîzma perestgehê xilas bikira. Her têkoşîna ji bo dewletê li dijî sosyalîzmê bû. Li şûna wê lêgerînek cewhera sosyalîzmê bû. Heta heke formûla dîktatoriya proletaryayê ya hat dîtin jî bûya, ji bilî amûreke koletiya nû encam nedida. Teorî û pratîkeke siyasî li ser bingeha derbaskirina pergala zorê, azadiyeke ku ji destpêkê kes esas digire û îdeolojiyeke wekheviyê ku bi keda kolektîf civakê bilind dike, bi îmkanên ku zanistîbûn û teknîk derxistine holê, dikarîbû barbarîtiya çîna serdest derbas bike û ûtopyaya civakî ya tê xwestin bigihîne îfadeya wê ya rastbîn.

Lezkirina sefera Moskovayê ya kûrbûna min a îdeolojîk di vê arasteyê de, bersiva herî bingehîn e ku ez dikarim ji bo bîranîna xwediyên ûtopyaya sosyalîzmê, yên ku bawerî pê anîne û kedeke mezin dane, bidim. Moskovaya sedsala 20an ewqas hêsan bibû ku hêza vejandina tu xeyalî, heta neyînî jî be, nema bû. Pêdiviya sekinîna li ser rastiya Rûs bi qasî rastiya Yewnanî zelal bû. Li vir jî bi eşkereyî xwe nîşan dida ku ji bo gihîştina rastiyan, nêzîkbûn bi şikandina hin pûtan jêveneger e.

Berê xwe dayîna Romayê di 12ê Mijdara 1998an de ji ber wê bû ku ew paytexta welatê yekane bû ku di Ewropayê de dikarîbû were çûnê. Bi piştgiriya parlamenter Ramon Montaviani ji koma Partiya Komûnîst a bi navê 'Ji Nû Ve Avabûn' hat gihîştin. Rastî çend mehên Hikûmeta Massimo D'Alema hatibû. Nêzîkatiyên wê zîgzagî bûn. Ne bi aliyê siyasî ne jî bi aliyê hiqûqî nêzîkatiyeke zelal nîşan da. Di bin giraniya tehrîka giran a derdorên sermayeya mezin a Îtalyayê, nedana piştgiriya tam a welatên Ewropayê û bi taybetî helwesta Almanyayê ya hejandina kesayetiya wê û ferzkirina xwe de, nikarîbû bi însiyatîf tevbigere. Helwesta ji serê xwe derxistinê pêş dikete. Bi komên polîsan ên herî baş hatibûn perwerdekirin, zexteke psîkolojîk a pir xurt hat avakirin. Qet derfet nehat dayîn ku ez ji odeyê veqetim. Ferz dikirin ku ez were revandin an, heke ez li ser mayînê israr bikim, razî bîm bi kontrola pir hişk. Ji bo kesekî xwediyê berpirsiyariyên giran, eşkere bû ku divê di derfeta yekem a derkeve holê de veqete. Tenê ew mabû ku bi zorê min dernexistibûn. Hewldanên wan ên dayîna pereyan ji gelek welatan re û rêzkirina cihekî, niyeta wan a rastîn nîşan didan. Dê helwesteke hiqûqî ya demokratîk neyê nîşandan.

Niyeta min ew bû ku pirsgirêka Kurd bikişînim platformeke demokratîk. Heke piştgirî bihataya dayîn, ne dijwar bû ku Tirkiye jî bigihîje vê helwestê. Ya tê fêmkirin ew e ku Ewropa ne alîgirê çareseriyeke cidî ya pirsgirêka Kurd bû. Bêtir li gorî berjewendiyên wan bû ku Tirkiye bi pirsgirêkê re mijûl bibe. Ji helwesta Yewnanistanê jî ev dihat fêmkirin. Siyaseta li Ewropayê dikarîbû dawî li şer bîne. Lê ev li gorî stratejiya Rojava, DYA jî tê de, nedihat. Helwesta Almanyayê vekirina rêya çiyê di demeke herî zû de bû. Eşkere bû ku dirêjdemî difikirîn. Aloziyeke li Rojhilata Navîn li ser bingeha Kurdan bêtir li gorî berjewendiyên wan bû. Ji ber vê yekê derketina min a nedihat hêvîkirin rewşek li derveyî taktîkên wan bû. Hemû amadekariyên wan li ser kesayetiyên Kurd ên hevkar û ramkirî bûn. Hebûna PKK û bi taybetî ya min, koza Kurd a ku wan bi dehan salan meşandibû û pir sermaye rijandibûnê, di destê wan de bêkar dikir. Yan dê min pir bihejînin û bikin kesekî bêkesayetî, yan jî dê dûr bixin. Di vê yekê de meyla DYA jî dikete hesabê. Heke min zor bida, ez dikarîbûm bimînim. Derxistina min ji navenda ku hiqûqa Romayê lê hatiye dinyayê dijwar bû. Lê rîskên wê yên siyasî giran bûn. Diviyabû di her kêliyê de meylên xeternaktir ên dewleteke ku evqas zorê dide jî bihatana hesibandin. Di derfeta yekem a derkeve holê de veqetîna min bibû neçarî.

Çar mehên ku min bi tevahî li sê paytextên dîrokî yên Ewropayê derbas kirin hin rastiyên girîng derxistibûn holê. Demokrasî û hiqûq ne di niyeta dayîna mafê wê ji îradeya azadiya Kurd re bûn. Ewropayê siyaseta Kurdan a mirovî tune bû. Tenê di daxwazên wê yên ber bi Tirkiyeyê ve wekî argûmanek dihat bikaranîn. Di rastiyê de siyasetên du sed salên dawî dihatin domandin. Wan Kurd li Rojhilata Navîn wekî amûra herî guncav didîtin ji bo zorê bidin rêveberên Îran, Iraq û Tirkiyeyê ku li gorî siyasetên wan tevbigerin. Ev sedema bingehîn di bin negirtina helwesta wan a ji bo çareseriyeke lezgîn de bû. Wan diyarda Kurdekî ku dirêjdemî pirsgirêk çêbike dixwest. Lê çareseriyê materyala ku were bikaranîn nedihişt.

Ev helwest ji bo hevkarên Kurd ên li Bakurê Iraqê jî derbasdar bû. Tirkiyeyeke bi pirsgirêk dê muhtacî wan bibûya. Ji ber vê yekê, her dem wekî pirsgirêkekê mayîna PKK ji bo berjewendiya siyasî pir ji wan hemûyan re pêwîst bû. Wan ne çareseriya bi min re, kesên ku li gorî xwesteka wan tevbigerin û xizmeta siyasetên wan ên dirêjdemî bikin difikirîn. Ez li dijî perspektîfên wan ên siyasî yên du sed salan dihatim dîtin. Karaktera azad û însiyatîfa biryara serbixwe ne rewşek bû ku dikarîbûn qebûl bikin. Qebûlkirina vê yekê dê bûya wateya windakirina gelek Kurdên hevkar ku bi dehan salan xwedî kiribûn. Îtalya dixwest ji Tirkiyeyê bêtir îmkanên veberhênan û bazirganiyê bi dest bixe. Ji bo vê yekê dikarîbû helwesta herî radîkal bigire. Lê rewşa min, wekî di pratîkê de hat dîtin, vî hesabî jî xirab dikir. Berjewendiyên wan ne guncav bûn ku kesayetiya min hilgirin. Ya dihat fêmkirin ew e ku hiqûq û demokrasiya Ewropayê li sînorên pirsgirêka Kurd radiwestiyan. Tenê nêzîkatiya Kurdan a ji hêza keda wan bi erzanî sûdwergirtinê û wekî amûrekê di siyasetên dirêjdemî yên Rojhilata Navîn de bikaranînê derbasdar bû. Heta bi vî aliyî jî, siyaset hê ji şikilgirtina tam dûr bû. Aliyê girantir ew bû ku, wekî di gelek pirsgirêkên giştî de, di serî de Balkan, di pirsgirêka Kurd de jî siyaseta Ewropayê ya şikilgirtî tune bû. Her dewlet tenê di çarçoveya polîs û îstîxbaratê de nêzîk dibû, bi rêya rêxistinên civaka sivîl jî hewl dida xwe têxe nav.

Dema ez li Romayê bûm û, li gorî texmîna min, li Moskovayê jî, hêzeke ku herî zêde bi min re mijûl dibû MOSSAD bû. Wekî ku dibêje 'Xwediyê herî bingehîn ê mijara Kurd ez im', her ku diçû eşkere dikir ku hêza ku bi esasî tora îstîxbarat û kontrolê pêş dixe ew e.

DYA, Îsraîl û Îngilîstan wekî baskeke cuda radiwestiyan. Ewropa hê belav bû. Jixwe di pirsgirêkên girîng ên bi vî rengî de ji siyasetek hevpar bêpar bû. Îngilîstanê du sed sal bû rêbertî dikir. Siyaseteke Kurdî ya mimkun bê Îngilîstanê nedihat fikirîn. Bi avabûna Îsraîlê re kontrol bi destê MOSSAD dihat meşandin. Bi Barzani û Talabani re gelek Kurd bi pergalê ve hatibûn girêdan. Tenê rewşa PKK pergala ku wan afirandibû xirab dikir û hevsengiya hatibû afirandin tehdît dikir. Ji ber vê yekê min berpirs dihesibandin û di siyaseta teşhîr û tecrîdeke hişk de dîlgirtî kiribûn. Peymanên wan ên 1996an bi Tirkiyeyê re bûbûn sedem jî ku rolên operasyonel bigirin ser xwe. Ne baş hesibandina vê yekê kêmasiyek bû. Dema em li Romayê bûn hê jî cidî negirtina me ya vê yekê ji têrênekirina di hesibandina hêza Îsraîlê de dihat. Paşê dê were fêmkirin ku ya ku Moskovayê jî di mijara min de di kefa destê xwe de digirt Îsraîl bû. Di şopandina min a esasî û bêkar kirina min de para Îsraîlê diyarker bû. Bê guman ev bi piştgiriya mezin a malî û dîplomatîk a DYA re dimeşandin. Ji bo ku ez li Moskovayê nemînim, krediya IMF ya 8 milyar dolarî hatibû bikaranîn. Dîsa ji bo vî armancî Projeya Mavi Akım ji Tirkiyeyê hatibû standin. Ya herî alçak ew bû ku, bêyî dayîna tiştekî, bi pir pir bikaranîna rewşa min a teng, gelek tawîz ji hev distandin. Pergala rantxwar a ku li Tirkiyeyê jê re 'prîma Apo' dihat gotin, di qada navneteweyî de jî di asteke mezintir de dihat pêkanîn. Hemû Ewropa, Rûsya, DYA û di dawiyê de burokratên Kenyayê jî dê parên xwe bistînin. Di şexsê min de bi berjewendiyên maddî yên wisa bazarkirina daxwazên azadiyê yên gelekî pir alçak bû.

Li Îtalyayê şerê psîkolojîk encam dida. Min xwe amade dikir ku di derfeta herî biçûk de derkevim. Hêsaniya gundî ya nûnerê Moskovayê Numan Uçar alîkarî da domandina komployê bi kûrbûnê. Rewşa pasîf û bêberpirs a nûnerê Îtalyayê Ahmet jî ji fêmkirina tam a ya diqewimî dûr bû. Hemû di cîhanên xwe yên hêsan de ji zû ve qediya bûn. Bi derketina ji Îtalyayê re hem ez hem jî Serokwezîr D'Alema rehet bibûn. D'Alema îmtîhaneke xerab a demokrasî û mafên mirovan dabû. Li hember sermayeya Îtalyayê tirsonek bû. Heke ew dengê bilind ê hiqûq û demokrasiyê bûya, beşdariya wî ya dîroka azadiyê dê nedihat ji bîrkirin.

Dema ez careke din gihîştim Moskovayê, bi îhtîmaleke mezin perdeya dawî ya lîstikê bi zanebûn hatibû amadekirin û dihat lîstin. Derxistina min ji Îtalyayê bi hêzên tarî yên her du aliyan û nêzîkatiyên safdil ên nûnerên PKK yên têrênekir pêk hatibû. Pêvajo pêvajoya amadekirina xaç an tabûtê bû. Yên li Moskovayê bizmarên yekem bi hişkî lê didan. Yekem car ez bi dîmenên li ser rûyên wan ên ku tu cihê dostaniyê tê de nedidan re rûbirû dibûm. Eşkere bû ku biryar ji asta bilind bû û teqez bû. Di aqûbeta dihat zanîn de para xwe dikirin. Bi lîstik û zorê ez siwarî balafireke kargoyê kirim û piştî hefteyekê girtîbûn li cihekî mîna mala gund, ku paşê hat fêmkirin ew Bişkek, paytexta Tacikistanê, bû, di heman statu de bi rêya Petrogradê, bi Nagzakisê ku wekî dostekî ecêb xuya dikir û dihat gotin generalekî teqawît e, û nûnera Atînayê Ayfer, ku bi balafireke taybet hatin, em bi hev re ber bi Atînayê ketin rê. Têkiliya balafirê bi dewletê re eşkere bû. Pêşî xwestin em li Romanyayê bên daxistin. Nagzakis îdia dike ku bi Simitis re hatibû biryarkirin ku radestkirin dê li vir pêk were. Dibe ku rast be. Dema min qebûl nekir, bi neçarî em li Atînayê daketin. Heman zebaniyên dojehê, Stavrakis û Kalenderis, li bendê bûn. Lê ev dê rojekê paşê bibe. Roja yekem, mîna ku ez hatim, ez dê ji salona VIP derbas bibim û rojekê li mala xesûya Nagzakis, jina ji gel û dost, bimînim. Min ev ji wê pirsîbû: Pangalos dikare xiyanet bike? Bi pir teqezî digot: 'Na, ji bo hilbijartinan ji vê derfeteke baştir nabe.'

Wezîrê Derve Pangalos serî li hîleyeke eşkere da. Wan koma îstîxbaratê ya asta herî bilind şandibû mala ku ez ji bo hevdîtineke fermî vexwendibûmê. Bi şêwazekî nedostane û tehdîtkar gotin: 'Em heta saet çarê sibehê demê didin te. Wekî din em bi zorê ya ku em dizanin dikin.' Ev nêzîkatiyeke dijminane bû. Rûyên xwe yên rastîn nîşan didan. Eşkere bû ku ji berê li hev kiribûn. Ya mabû ew bû ku pêbaweriya min a dostane ya hê berdewam bikar bînin û min bikişînin cihê ku dixwestin. Kenya ji pir berê bi CIA re hatibû amadekirin. Ez dê vê yekê paşê fêm bikim. Kalenderisê ku min pir pê bawer bû, bi sozdayîna li ser şerefa dewleta Yewnanî got ku çareserî li Kenyayê, wekî cihekî dûrî xeterê ku Yewnanên kevn lê bi bandor in, di nav 15 rojan de bi pasaporta Afrîkaya Başûr a ku Wezîrê Derve amade kiriye hatiye dîtin. Ji ber ku pêbaweriya bi dost bingeh bû, qebûlnekirin nedibû. Li kêleka min tu hişyarkerê cidî tune bû. Wergêra Melsa, ku min tam fêm nedikir, bi bêhalî tevdigeriya. Dikarîbû sextebûna dostaniyên wan analîz bike. Ayfer girtibûn. Di rastiyê de ez hatibûm tecrîdkirin.

Di vê pêvajoyê de ez şahidê çend tevgeran bûm ku dixwestin xiyanetê bi awayekî nerasterast ragihînin. Şofêr li balafira ku diviyabû ez siwar bibim derbeke hişk da. Ez di wê baweriyê de me ku ev helwesteke bi zanebûn bû. Balafir nikarîbû bifire. Lê paşê yekser, ji cihekî ku ez texmîn dikim bi rêya Swîsreyê bû, balafireke pir taybet bi ekîbeke ne Yewnanî li balafirgeheke leşkerî ya veşartî li benda min bû. Îhtîmala ku balafira îstîxbarata CIA an Îngilîstanê be mezin bû. Berî siwarbûnê şofêrê taksiyê zêdetirî deh caran çû û hat, bi tu awayî nedixwest bigihîje balafirê. Min ji vê yekê jî encamek dernexist. Min ewqas bawer kiribû ku di pirtûka dostaniyê de cihê xiyanetên wisa tune ye ku heke yekî wê gavê ji min re bigota 'tu tê revandin', min dê bi hişkî bersiv dabûya. Ji ber ku di pirtûka mirovahiyê de cihê vê yekê tune bû.

Paşê dê were fêmkirin ku her tişt plankirî bû. Balyozê li Kenyayê Kostulas bi rehetî ez ji balafirgehê standim. Axaftina wî ya yekem watedar bû. Dixwest bide hîskirin ku Îngilîz û Alman dibe ku hinek şerefê hebe, lê Yewnan ne pir şeref û rûmet hene. Ji van gotinên wî derxistina wateyekê nemimkun bû. Niyeta wî hebû ku bi zorê min li civîna NY bihêle. Min ji vê yekê jî tiştek fêm nekir. Paşê dev ji xwarina bi min re jî berda. Hewl dida qet rûnenê. Eşkere bû ku rojên dawî derbas dikir. Bi talîmata ji Atînayê dihat xwestin ku ez teqez ji balyozxaneyê bên derxistin. Çar gorîl hatibûn şandin. Dema me diyar kir ku em dê li ber xwe bidin, wan dev berda. Wezaretên Derve, Karên Giştî, Dadê û Îstîxbaratê heta sibehê di asta wezîran de bi telefonê diyar dikirin ku divê ez ji Balyozxaneyê bên derxistin û di qetîiyeta avêtina min a nav meydanê de xuya dikirin. Kostulas çû civînekê ku kurê Wezîrê Derve yê Kenyayê, yê ku Serokê Îstîxbaratê bû, lê hebû û wekî biryar ji min re veguhast ku her tişt tê zanîn, heta wêneyên min hatine kişandin, dema hat dayîn heta 15ê Sibatê ye, heke ez dernekevim dê vê yekê bi zorê pêk bînin. Heke em di 15ê Sibatê de derneketana, her tişt, kuştin jî tê de, dikarîbû bibe. Ji ber vê yekê wê rojê derketin neçar bû. Mayîn dê bûya baskîn, berxwedan û kuştin bi şikla pevçûneke çekdarî.

Xiyaneta mezin a dawî ya Kalenderis ev bû: 'Min bi Simitis re axivî. Wî garantî da ku em dikarin bi rêya Misrê biçin Holendayê', got. Ji bilî qebûlkirina wê wekî ku ye vebijêrkek tune bû. Berê jî sefereke Holendayê bi rêya Minsk, paytexta Belarûsê, dihat fikirîn. Di rastiyê de ev jî tertîb bû. Bi îhtîmaleke mezin ji derketina Şamê ve her tişt li gorî planeke CIA, Îngilîstan û Îstîxbarata Yewnanî ya ku hê rûyê hundirîn ê wê tam nayê zanîn dihat rêvebirin. Gumana min tune ye ku ev plan wekî yek ji provokasyonên herî mezin ên dîrokê hatibû amadekirin. Lê ji bo rûyê hundirîn ê wê yê rastîn nemimkun e ku ez bibêjim ez her tiştî dizanim. Tenê ew bixwe dikarin vê yekê bizanibin. Ya ku em dikarin bikin şîrovekirina rast a pêşketinên derketine holê ye. Polîsê Kenyayê heta hundirê Balyozxaneyê anîbûn. Bi eşkereyî didan hîskirin ku neçûna min tê wateya baskînê. Berpirs bi çend hevokan ev digot: 'Em naxwazin li welatê xwe xwîn birijînin.' Di vê navberê de dikarîbû bikaranîna derman û madeyên hişber hebe. Yên mitbaxê bi awayekî teqez bi Balyozxaneyê ve girêdayî bûn. Rewşa min bi awayekî mîna xewmeşekî bû. Ji ber vê yekê di vê pêvajoyê de îhtîmaleke mezin bû ku wan bi doza pêwîst derman bi kar anîbe da ku ez ji fikirîna saxlem bên dûrxistin. Sedemek jî ku min heta rewşên pir eşkere yên bi guman fêm nedikir dikarîbû bandora hişberiyê be.

Min ferq kir ku li dora balafira ku ez siwar bûm, zilamên çavkesk, porzer û porqehweyî, dirêj û bi tivingên otomatîk di destan de rêzkirin girtine. Îhtîmaleke mezin bû ku ew endamên CIA û MOSSAD bin. Îhtîmala ku yên wêneyên min li balyozxaneyê kişandin jî ji MOSSAD bin mezintir e. Di hundirê balafirê de Tîma Taybet a Tirk êrîşî ser min kir û ez danî ser erdê. Her tiştê li ser min standin û bi bantan her aliyê min hişk girêdan, heman bantên stûr danîn ser çavên min jî û min li paşiya balafirê hiştin. Balafir a Cavit Çağlar bû. Bûyereke ku qalîteya Hikûmeta Doğru Yol nîşan dida bû. Balafir du caran daket. Yek ji cihên ku daket Misr bû, ya din yan Îsraîl yan jî Qibris bû. Dema ez bi keştiyê hatim birin giravê, sibeha 16ê Sibatê bû. Di balafirê de bi vekirina yekem a çavên min re peyama ku min dixwest bibêjim ev bû: 'Ev serkeftin ne ya we ye. Yên ku dibêjin ew bi we re dostanî dikin, bi durustî tevnagerin. Ew dixwazin vê lîstikê li her du aliyan bilîzin. Min qet dijminatiya Tirkitiyê nekir. Heta ji aliyê dayikê ve girêdana min a xwînê bi Tirkan re heye. Aşitî û biratî rêya rast a yekane ne. Teqez e ku ez dê ji niha û pê ve têkoşîna xwe li ser vê bingehê bimeşînim.' Di rastiyê de helwesta min a yekem heta dawiyê neaxiftin bû. Lê yekser dihat fêmkirin ku ev helwest dê bibe sedem ku komplo wekî ku ye veşartî bimîne. Ji bo eşkerekirina komployê jiyîn rasttir bû. Ez tînim bîra xwe ku dema li ser rêyê ez ji balafirê daxistin û hinek kişandin, min got 'Hûn min dibin cinayeta bê kujerê diyarkirî?', wan got 'Em ê vê şansê nedin te. Devê xwe bigire, wekî din em digirin.'

Yê ku li giravê pêşî pêşwaziya min kir efserê bi rutbeya albayê duyemîn bû ku diyar dikir Serfermandariya Giştî temsîl dike. Gotinên wî bi cewherê ev bûn: 'Di vî karî de gelek lîstik hene. Em dixwazin bi biratiyê çareser bikin. Em ê derfetê nedin van tertîban.' Ev helwesteke ku min pir hêvî nedikir bû. Ez qet ne di rewşekê de bûm ku bawerîpêkirina wê bipîvim. Bi xapandina taktîkî re dikarîbû siyasetekê jî îfade kiribe. Ji bilî sekinîn û dîtinê vebijêrkek tune bû. Min deh roj li hucreyekê bi şertên pir giran derbas kir. Emniyet, MÎT, Jandarma û Îstîxbarata Serfermandariya Giştî bi awayekî çaralî û xaçî lêpirsînek meşandin. Zexteke kaba û xeber tune bû. Lê hawîrdora manewî û psîkolojîk ji bo min pir giran bû. Li ber xwedan mucîze bû. Di dirêjahiya deh rojan de min bi awayê ku min rast dizanî û didît axivî. Min helwest danî. Beşek ji axaftinên min hat weşandin. Beşek nehat weşandin. Teqez bû ku ez rastî rûyekî cuda yê dewletê hatibûm. Bi gihîştî nêzîk dibûn. Zehmet bû ku ez texmîn bikim ka ew di nav lîstikên dihatin lîstin de çiqas in an li dijî wan in. Helwesta ku min esas digirt ew bû ku ji serî heta dawiyê bi bawerî, biryardarî û hişyariyê xeteke ku derfetê dide gelan ji bo yekitiya jiyana bi aşitiyeke bi rûmet û biratî biparêzim. Ev rewş li dijî xeta min a îdeolojîk û siyasî nediket. Ji ber ku helwestgirtina min a li dijî cudaxwazî û şîdeta ku parastina rewa derbas dike pêdiviya xeta min a îdeolojîk bû, min bi rehetî helwesta xwe domand.

Dadkirina Îmraliyê bingeheke rewa, gerdûnî û ya li gorî pêdiviya Peymana Ewropayê ya Mafên Mirovan tune bû. Di bingeha kar de komployeke giran û revandin hebû. Diviyabû dadgeh di van şertan de nebûya. Herwiha hatiye ragihandin Dadgeha Ewropayê ya Mafên Mirovan jî ku gelek aliyên wê li dijî Peymana Ewropayê ya Mafên Mirovan in. Ya sembolîk lîstina beşa ber bi raya giştî ya şanoyekê bû ku bi giştî li derveyî senarîst û derhênerên wê yên amade kiribûn dimeşiya. Li gorî min helwesta herî rast ew bû ku ez berevaniya xwe wekî 'peyameke lihevkirina demokratîk û aşitiyê' bidim. Ji bo berevaniyeke berfireh ne ji aliyê demê ne materyalê ne jî ji aliyê psîkolojîk ê amadekariyê rewşeke guncav hebû.

Gelek daxuyaniyên min ên li ser pêvajoya Îmraliyê hebûn. Hêvî dikim cewhera wan wekî ku ye bi cildên pirtûkekê were weşandin. Dubarekirina mijarên li vir dê ne pir watedar be. Herwiha ev berevaniya min bingeha îdeolojîk, siyasî û moralî ya hemû diyalogên min bi parêzeran re dide û divê wekî temamker were dîtin. Hin derdor, hem hundir hem derve, xwestin helwesta min wêran bikin. Ev rewşa herî xeternak bû. Min dixwest van mijarên ku heta ji tenduristî û mirina min jî girîngtir in her dem ronî bikim. Ya bi berfirehî dihat kirin propagandaya bi şiklê 'Min bi dewleta kûr û Serfermandariya Giştî re li hev kiriye, lihevhatinek kiriye an radest bûme' bû. Ev propaganda bi armanc bû; hem alîgirên hundir hem jî yên derve dixwestin bi vê yekê rûyên xwe yên rastîn veşêrin. Heke lihevhatinek hebûya, min dê ragihandina rewşê şeref bihesibanda. Min her dem tekez kir ku rewşeke wisa tune ye. Lê li ser mijara agirbestê ji 1993an ve disekinîm. Herî dawî dema ez li Şamê bûm, girêdayî agirbesta 1ê Îlona 1998an a ku min yekalî ragihandibû, di 1ê Îlona 1999an de, heta şert destûr bidin û demeke maqûl bimîne, vekişîna derveyî sînoran wekî gava duyemîn li ser bingeha biryardariya rastbîntir kirina agirbestê avêtim. Rewşa heyî bi şiklê pozîsyonekê ye ku ji ber şertên neçar hêzeke sînordar li hundir û beşeke mezin li derve li ser bingeha parastina rewa bicih bûne, bi hêviya 'diyalog ji bo lihevkirina demokratîk û aşitiyê'.

Ew mijareke zanîn e ku berpirsiyariya nelêgerîna siyaset, hikûmet û parlamentoyê ya çareseriyê ya wan bixwe ye û rewşa heyî bi her aliyî rîskan hilgire. Heke ev rewş li ser bingeheke erênî neyê derbaskirin, xetera dorpêçkirina hawîrdorê ji aliyê dorhêla şîdetê ya mezintir û dirêjtir ve nayê paşguhkirin. Lihevhatin di jiyangirtina cewherî ya têgeha 'komara demokratîk û laîk' de tê lêgerîn. Baş tê zanîn ku di hemû pêkhateyên siyasî û dewletên ku Tirkan di dirêjahiya dîrokê de li Anatolyayê afirandine de para Kurdan heye, û mînaka herî dawî ya vê yekê bi avabûna Komara Tirkiyeyê û şerê rizgariya neteweyî ya berî wê hatiye îspatkirin. Bawerî û hêvî heye ku heke dev ji vê siyasetê, ku ji ber serhildanan înkarê dike û heta îro bi şêwazên cuda berdewam e, were berdan, îmkana çareseriyê dê derkeve holê. Yekgirtina Kurdan bi komarê re wekî hemwelatiyên azad û gel, bi berçavgirtina pîvanên hiqûqa gerdûnî jî, wekî nêzîkatiyeke stratejîk tê dîtin.

Ji ber ku ev helwest, ku di bername, stratejî û taktîkên serdema nû ya PKK de reng vedide, di beşên têkildar ên berevaniya min de bi berfirehî hatiye vekirin, ez ê dubare nekim. Ya ku divê siyaset û helwestê diyar bike asta bilind a dewletê ye. Ev rastî ne tenê ji bo Kurdên Tirkiyeyê, ji bo Kurdên hemû parçeyan wekî nêzîkatiyeke stratejîk tê pêşdîtin.

Her çiqas rastî evqas eşkere be jî, beşeke girîng a helwestên ber bi PKK ve buhtanên 'Apo mijara Kurd di Îmraliyê de vedişêre' ne, ji bo veşartina rûyên pir qirêj û xayîn ên derdorên hejiyane û eşkere bûne. Bi pir başî şopandina wan û hesab jê xwestin girîngiyeke mezin heye.

Bi taybetî di deh salên dawî de, bi ferzkirina xiyaneteke bêrehm, ev kampanyaya buhtan û reşkirinê ya ku hem ji aliyê hevkarên Başûrê Kurdistanê ve hem jî ji aliyê beşên ku penaberiya Ewropayê kirine, bi her aliyî bi Ewropayê ve girêdayî bûne, nirxên moralî nas nakin û hemû jiyana xwe bi dij-Apotiyê ve girêdane tê meşandin, dê wan rizgar neke. PKK bi helwesta xwe ya şer û aştiyane li holê ye. Hêz, şehîd û gelê wê jî li holê ne. Ev li ku ne? Şer dixwazin. Kî li ber şerkirina wan dibe asteng? Bi tehrîkkirina PKK xizmeta kê, kîjan hêzê dikin? Heke durust in meydan ji wan re vekirî ye. Bila mijara Kurd li çiyê, deştê, bajêr, gund, hundir û derve temsîl bikin. Bila bi berxwedana heta dawiyê mînakek nîşan bidin da îspat bikin ku ne sextekar û buhtankar in.

Hevkarên Başûr deh sal e li ser pişta PKK bi xewna otonomiyê dijîn. Hem YNK hem jî KDP, bi hêzên xwe yên girêdayî û satelît, li dijî PKK helwestên tirsnak pêş xistin. Ji bo wan du rê hebûn: Yan bi rexneya xwe ya dilsoz bigihîjin lihevkirina demokratîk û aşitiyê, yan jî dev ji otonomiya ku ne hêjayî wê ne û bê PKK dê pêk neyê berdin. Siyaset û dîplomasiya ku ev çil sal e dimeşînin, ji desthilatdariya biyanî ya çar hezar salan zêdetir zirar dane gelê Kurd. Bila qet nebe ji niha û pê ve bizanin durust bin û bigihîjin aşitî û demokrasiyê. Wekî din bila bibînin ku heta hemû cîhan jî were, ew nikarin ji rewşa ku tê de ne xilas bibin. Bila ji bîr nekin ku biryardariya hemû şehîdan, hevalan, gel û min ev e.

Pêvajoya min a Îmraliyê dê li gorî ruhê vê berevaniya min bidome. Helwesta min ew e ku, bi qasî amadebûna ji bo aşitî û lihevkirina demokratîk di her kêliyê de wekî ku dê sibê bibe, heta dawiyê li dijî şerê tunekirinê ku dê sibê ji min dest pê bike jî bin û her dem bi bawerî, biryardarî û amadekarî bersivê bidimê. Ji derveyî vê yekê min ne jiyan nas kiriye ne jî fêm dikim. Yên ku her çiqas kêmasiyên wan pir mezin bin jî, her dem hêvî û dilsoziya xwe pêşkêşî min kirine, divê bi hemû aliyên wê fêm bikin ka ev rastî çi wateyê heye û li gorî şertên ku tê de ne pêdiviyên wê pêk bînin; ev ji bo wan jî pirsgirêkeke jiyanê ye. Zanîna dilsozmayînê û tevgêrkirina li gorî pîvanên wê pir girîng e; ew dixwaze ku mirov jiyana xwe li hember her cure pêşketina mimkun bi tevahî rêxistinkirî û amade bihêle.

Ez bawer im ku bi vê berevaniya xwe min bersiva xwe ya berfireh daye gelek mijarên kêm mabûn û nîşanên pirsê çêdikirin. Bi dayîna bersivan bi awayê herî berfireh ji gelê me û hevalan, ji dostên ji hemû gelên cîran, di serî de gelê Tirk, û ji cîhanê, li ser hêviyên wan û qet nebe li ser pêvajoya Îmraliyê ya pir tê meraqkirin û ya ku ez hê di bin şertên wê yên giran de dijîm, ez deynê xwe didim. Pêşxistina rexneyên wan di bin heman berpirsiyariyê de û pêkanîna pêdiviyên rexneyên min jî hêviya min ji wan û mafê min e.

Komploya 9ê Cotmehê–15ê Sibatê, ku beşeke jêveneger a hewldanên kolonîzekirinê yên ji Sumeriyan ve li ser gelê me hatine pêşxistin e û wekî komploya herî berfireh a bi esasî li ser hêz û kesên hevkar ên bi dîmena dost hatiye jiyangirtin, ji gihîştina encama ku dixwaze û plan kiriye dûr e. Veguherandina vê komployê, ku hemû xayîn û hevkarên sedsala 20an di bin îradeya împeryalîst a herî bilind de yek dike, bo aşitiyeke dîrokî ya Anatolya û Mezopotamyayê, wekî erk li ber gelên me û hemû hêzên wan ên berpirs e. Li vê erkê xwedîderketin, hem ji bo yekparçebûna xurt a welat hem jî ji bo yekitiya cewherî ya komara laîk û demokratîk, helwesta rast a yekane ye. Ev di heman demê de rêya aşitiya bi rûmet, biratî, azadî û wekheviya ku di dirêjahiya dîrokê de hatiye xwestin jî ye.