“Sosyalîzm ji azadbûna jinê derbas dibe.” Her yek ji me ev gotina Rêbertiyê çend caran bihîstiye û xwendiye? Em vê rastiya gotî, wek rastiyek ku tu kes ji me pê re nerazî nîne û em rastbûna wê dizanin, di jiyana xwe de her tim dubare dikin.

Lê rastiyek tenê bi gotinê nayê jiyanê; tenê dema ku were pêkanîn û were jiyîn, jiyanê dibîne. Jiyan pêvajoyeke bûnê ye ku di demê de diherike, û dem jî di nav wê bûnê de heye. Wê demê, jiyana te hemû rewşên bûnê ne ku te di nav wê jiyanê de cih daye. Sosyolojî ew şêweya têkiliyê ye ku tu bi hatina cem yê din ava dikî; ew din ku pêdiviyeke hebûnê ye û di wê rewşa bûnê de hiş, têgihiştin, şêwe, tevger û livînê dide te. Tu êdî heyî; rastiyek ku te derdixe holê pêk hatiye. Û rewşa ewil a wê bûnê ew rastî ye ku tu di nav de ji dayik bûyî û li ser hişmendiya domandina jiyanê radiweste. Bingehê ku mirov dike hebûneke civakî, ew e ku tiştê bi navê jiyanê ji bo mirov çawa were jiyîn. Mirovahî bi civakîbûnê û bi xwe spartina bingehên jiyanê yên vê forma civakî, sosyolojiya rêxistinbûna sosyalîst li ser cewhera mirov a di xwe de û ji xwe heye ava dike. Destpêka herî dirêj a mirovahiyê rêxistinbûna komûnê ye. Wek ku di hebûna mirov de bûna ferdî heye, fêmkirina jiyanê jî bi bûna ferdî dest pê dike. Nasîna ferdî ya xwe, ji xwe spartina xwezaya ku di nav de hatiye dinyayê û dayika ku ew aniye dinyayê tê. Zanîn bi naskirina xwezaya ku tu di nav de ji dayik bûyî dest pê dike. Ango bi naskirin û hînbûna xwezaya civakî ya dayika ku te di nav de çavê xwe vekirî dest pê dike. Tu dest bi zanîna vê yekê di xwe de dikî ku zindîtiya xweza û dayikê zindîtiya jiyanê ye. Tu heyî, zindî yî, dijî, û ji bo jiyînê çawa û çi pêwîst e, ev dibin lêgerîna te ya wateyê. Rêza ku tu ji vê zindîtiyê û vê jiyanê re digirî, û wateya ku tu lê zêde dikî û dê zêde bikî, dibe nêzîkatiya te ya li hember jiyana ku te aniye dinyayê û daye hebûnê. Tu berdewamiya xwezayê yî; tu bi xwe û ji xwe derneketî holê. Sedemeke te ya ewil hebûye û tu ji wê hatî hebûnê. Her yek ji me ji hebûna jinekê, dayikekê, hatiye hebûnê. Di destpêka ewil de, jin-dayik afirîner û diafirand, lê di demeke ku dîrok bi nivîsê dest pê kir de, dest danî ser azadî û laşê wê. Hebûn an hebûnên ku hebûneke neazad ji xwe, ango ji laşê xwe biafirîne, çawa û heta çi radeyê dikarin azad bin? Pêvajoya neh mehan a ku fetus di zikê dayikê de derbas dike bi qonaxên pêkhatina gerdûna me tê berhevkirin. Her wiha dikare were dîtin ku zarok piştî ji dayikê dibe û heta ku ji lênêrîna dayikê dûr dikeve, hemû cewhera qonaxên ewil ên mirovahiyê di xwe de digire. Dema ku zarok ji dayikê dibe û bendika navikê ya di navbera wî û dayikê de tê birîn, rastiya girêdayîbûna wî bi lênêrîn, evîn û perwerdeya dayikê re, wek cewhereke ku di rastiya bûna mirov a civakî de winda nabe, di her dem û serdemê de xwe parastiye. Her çend zarok di temenekî diyar de dest bi ne girêdayîbûna dayikê bike jî, hebûna wî ji wê tê. Ew dayika me ye ku me civakî dike, me xwedî dike, perwerde dike û mezin dike. Em rastiya civakî ji wê cewhera ewil hîn dibin. Zarok dixwaze bizane, hîn bibe, nas bike û biceribîne. Dixwaze tiştê hîn bûye, bidest xistiye û hewl daye nas bike biceribîne û bîne pratîkê. Rewşa ewil a zarokî, paqij, saf, sade û rast e; bawerî, tercîh, meraq û pêşketina wî berî ku li sînorên dewletê bikeve, bi jiyana sosyalîst a destpêkî ya civaka komunal a dayikê, ku em jê re civaka xwezayî dibêjin, hatiye xemilandin. Her çend civaka ku dayik di hundirê sînorên dewleta-neteweyî ya îro de zarokê xwe mezin dike li ser kolebûna wê ava bûbe jî, pêvajoyên cewherî yên kombûna mezin a nirxên bingehîn ên civakî di dilê xwe de digire. Dema zarok dest bi derketina derveyî cîhana bi dayikê sînordar dike, her ku rewşa dayikê û civaka ku di nav de ye nas dike, nakokiyên wî kom dibin, pirsên wî zêde dibin, azadiyên wî têne sînordarkirin, tirsên wî mezin dibin û êdî bi awayekî din ê mezinbûna ji aliyê dayikê ve rû bi rû dimîne. Dayik êdî dest bi tevlîkirina ferdî din di civakeke ku ew bi xwe tê de azad nîne û di pergala wê ya desthilatdar, zordar, zayendperest, neteweperest, xweperest û ferdperest de dike. Wek ku çîroka her yek ji me li vir qut dibe, çîroka cîhanê jî li vir qut dibe. Rastiya jinekê derdikeve pêşiya me ku hay jê nîne civaka ku zarokê xwe tevlî dike civakeke ji destê wê hatiye standin e. Ji ber ku ew hatiye bawerkirin û hîn jî bawer dike ku ev civaka ku zarokê xwe tê de mezin dike tenê rastiya ku dizane ye û ji ezel heta ebed wisa bûye, ew hewl dide zarokê xwe jî pê bawer bike. Tevî vê yekê, di çanda civaka dayikane ya ku civakîbûna ewil ava kir de, cewhera ku bi tevahî ji cewhera afirîner a wê çandê qut nebûye û ji sedî bîst û pênc jê maye, bi girêdana xwezayî ya di qonaxa ewil a mezinbûna di navbera dayik û zarok de ava dike xwe diparêze. Hucreya stem a ewil ku ji civaka komunal tê, di dîyalektîka dayik-zarok de nîşan dide ku tiştê heye winda nabe û tiştê tune jî nikare hebe. Rêbertî hîn di salên zarokatiyê de gihiştiye hay û hişmendiya vê yekê. Û ji bo hişmendiya me jî ava bike, di analîzên xwe de her tim zarokatiya xwe û nakokiyên bi dayika xwe re jiyaye vegotiye. Hîn di salên zarokatiyê de, rastiya ku heke civaka neteweyekê azad nebe, jin di hundirê wê de winda, serûbin û ji xwebûnê derxistî ye, wek nakokiyeke bingehîn dîtiye. PKK, ku ji bo têkoşîna rizgariya neteweyî ya gelê Kurd ava kiriye û damezrînerê wê ye, li ser vê zihniyeta bingehîn rêxistin û ava kiriye. Rêbertiyê ku ji bo pirsgirêka azadiya Kurdan, ku pirsgirêka azadiya neteweyî hene, gav avêt, hîn di zarokatiyê de hîs kir ku nakokiya bingehîn a dîrokî ya pirsgirêka azadiya netewe, civak, çand an nasnameyan bi kolekirina jinê bûye pirsgirêk. Analîz kir ku azadiya gelê Kurd ji azadiya jinê derbas dibe, pirsgirêka azadiyê ji pirsgirêkên wekhevî û dadê kûrtir e, azadiya civakan bi azadbûna jinê pêk tê û ev jî tenê bi yekbûna sosyolojî û sosyalîzmê mumkin e. Di paradîgmaya civaka demokratîk de wek teza dîrokî derxist holê ku kolekirina jinê û civaka dewletdar a hiyerarşiya kastî ku li dora vê kolekirinê hatiye honandin, di encama desteserkirina jiyana sosyalîst, ku nirxên civaka komunal in, pêk hatiye. Sosyolojî û sosyalîzma ku di tevahiya dîroka civakî de di nav hev de bûn, bi paradîgmaya dewleta-neteweyî ya modernîteya kapîtalîst ji hev heta radeya herî zêde hatine dûrxistin.

Têkiliya sosyolojî û sosyalîzmê çi ye? Çima sosyalîzm sosyolojiya herî rast e? Bersivdana rast, an hewildana bersivdana rast, ji van pirsan re dê bike ku em pêvajoya civaka demokratîk a em tê de ne baştir fêm bikin û bînin pratîkê. Mirov hebûneke civakî ye. Dikare ji çend aliyan ve li pirsa çima mirov hebûneke civakî ye were nêrîn. Li gor cureyên din ên hebûnê yên di xwezayê de, gelo mirov ji ber lawazbûna xwe, ji ber şertên mecbûrî yên domandina jiyanê, an ji ber ku strukturê wî yê biyolojîk ev yek wek tiştê xwezayî û pêwîst pêk tîne, civakî bûye? An jî hemû ev nêrîn û hîn zêdetir ji bo civakîbûnê derbasdar in? Rêxistinbûna mirov a civakî ji aliyê sosyolojîk ve û têkiliyên wî yên bi nirxên çandî jiyan şekil dane. Bi vê wateyê, sosyalîzm di zayîna sosyolojiyê de roleke girîng dilîze û ew tiştê pêwîst e. Rêxistinbûna ewil a mirov rêxistinbûneke komunal a demokratîk û sosyalîst e, ango exlaqî û siyasî ye. Cîhana wateyê ya ku mirov dike mirov bi şêwazekî sosyalîst hatiye rêxistinkirin. Parvekirin û têkiliya ku bi yê din re ava dike, daxwaza berdewamî û domandina jiyanê ya di hemû hebûnan de heye, hebûnî ye. Bûna parçeyek ji xwezayê, girêdana ji xwezayê tê û hişmendiya azadiyê ya ji xwe derdikeve bi civakîbûnê hêz girtiye. Hilberîn û parvekirina bi hev re, dabeşkirina kar û peywiran, şêwazeke rêxistinbûnê derxistiye holê ku ji hilberîna kolektîf û parvekirina kolektîf tê; her wiha şêwazeke rêveberiyê derxistiye holê ku li ser biryara hevpar radiweste û ya herî baş, ya herî pêkan û ya herî mumkin tîne pratîkê. Ev meyla dabeşkirina kar û peywiran, ku li ser jêhatîbûn, hêz, şarezayî û wergirtina berpirsiyariyê ya her kesî radiweste, li ser vê yekê ye ku jêhatîbûn û şarezayiya ferdan jiyanê bedewtir bike û pêş bixe. Rewşeke wek bêkarî, bêhêzî, bêjêhatîbûn an nekirinê tune ye. Têgihiştina aborî, siyaset û rêveberiyê li ser ahenga bi xwezayê û zihniyeta jiyana hevpar radiweste. Ji ber ku sosyalîzma demokratîk a mirovê civakî sosyolojiya dîrokî ya herî dirêj a civakê ye, di her serdemeke bi mîrasî diguhere de bûye sedema ewil a modernîteya serdemê. Bi derbasbûna avaniya kastî ber bi civaka dewletdar, desthilatdarên arîstokrat ên avakarên zihniyeta li ser kastê, bi hêza îlahî ya ku îdeolojiya wan a ezel û ebed e, elîtîzma desthilatdariyê ya li ser civakê wek sosyolojî ferz dikin. Ev sosyolojî ji wê rojê heta îro bi ketina nav hemû kombûna nirxên civakê û bi girtina gelek forman, navbera sosyalîzm û sosyolojiyê fireh kiriye. Di encamê de, nirxên ewil ên civakê û sosyolojiya bingehîn kevirên bingehîn ên modernîteya demokratîk in.

Di her serdemê de ji bo pirsgirêkên civakê pêşniyarên çareseriyê yên cuda pêş dikevin. Hin çareserî li ser nirxên diyar radiwestin, hin jî ber bi nirx û têgihiştinên nû ve diçin. Modernîteya her serdemê dînamîkên sosyolojîk dihewîne ku diyar dikin civak çawa têne rêxistinkirin, mirov çawa bi hev re têkilî datînin, girîngiya nirxan û tevgerên civakî çi ne. Ev dînamîk alîkariya derketina modernîteyê dikin. Di modernîteya ku sermayeya kapîtalîst di dînamîka civakê de veşartî derdikeve holê de, milkê taybet, qezenca ferdî û pêşbaziyê roleke girîng tê dayîn. Bi taybet desthilata navendî ya dewleta-neteweyî ji bo kontrolkirina aboriyê tê bikaranîn. Di modernîteya kapîtalîst de desthilata dewletê hêzdar dibe û têgeha dewleta-neteweyî diyar dibe. Îdeolojiya ku li vê têgehê tê barkirin bi tekezên azadî, wekhevî û dadê tê pêşxistin. Ferdîtî tê tekez kirin û mirov ji bo bidestxistina derfetên aborî têne teşwîqkirin. Dema desthilata navendî ya dewleta-neteweyî di modernîteya kapîtalîst de vediguherî avaniyeke hêzdartir, tekez li ser ferdîtiyê hîn zêdetir dibe. Ev ferdîtî têkiliyên di nav civakê de lawaz dike û civakîbûnê kêm dike an ji holê radike. Di tu serdemê de tekeza azadiyê ya ji azadiyê qutbûyî qasî dewleta-neteweyî ya modernîteya kapîtalîst desthilateke navendî ava nekir. Dema ku avaniyên arîstokrasiya kastî berê dînamîkên civakê bi hêza îlahî manîpule dikirin, di modernîteya kapîtalîst de dewleta-neteweyî bi manîpulasyona îdeolojîk civakê vediguherîne koleyên dilxwaz. Di destpêkê de xanedanên kastî ku dewlet bi hêza îlahî li ser afirandinên sosyolojiya komûnê ava kirin, meyla serdemê ya modernîteya demokratîk bi avakirina dewleta-neteweyî kapîtalîze kir û kir malê îdeolojiya xwe. Bi tevlîkirina nirxên civakî di qadên desthilatdariyê yên li dijî civakê de, bi avakirina zihniyetê, pîroziyên civakî ji cewhera wan derdixin û honandin û firehkirina wan didomînin. Xanedana kastê, navenda serdestiyê ya malbatê, qadên serdestiya kom an koman her tim qadên desthilatdariyê afirandine. Têkoşîna sosyalîst a li dijî kapîtalîzmê di sedsalên 19 û 20an de, bi îdiaya derxistina nirxên civakî ji qada serdestiya kapîtalîzmê û vegerandina wan ji civakê re, derket rê. Dema ku dixwest bi avakirina dewleteke-neteweyî ya sosyalîst a li ser çînê li şûna dewleta-neteweyî ya kapîtalîzmê ya li ser çînê, sosyalîzmê bigihîne encamê, zihniyeta kastî ya di qadên desthilatdarî û serdestiyê de veşartî li bendê ma û berdewamiya navendî ya dewleta-neteweyî hate parastin. Sosyalîzma ku desthilatdariya li ser çînê hilberand, nikarî modernîteya sosyolojiya komunîst a demokratîk derxe holê.

Sosyolojiya Kurdî û paradîgmaya modernîteya demokratîk a ku rastiya rêbertiyê ya PKKyê derxistiye holê, bi eksena têkoşîna civakî ya kombûna nirxên sosyalîst ên gihiştine roja me re, her tim cewhera neguher a dîyalektîka jiyanê bûye. Ji şertên derketina ewil heta îro, Tevgera Hevaltiya Komunalîst a Apoyî, ku tevgereke sosyalîst a demokratîk e, li ber ronahiya Manîfestoya Civaka Demokratîk a Rêbertiyê, guhertin û veguherînê bi analîza rexne û rexnedayîna xwe pêşwazî kiriye. Pêvajoya civaka demokratîk û xwendin û fêmkirina Manîfestoya Civaka Demokratîk a Rêbertiyê ketiye sala xwe ya duyemîn. Wek tevgereke sosyalîst, avakirina kesayeta sosyalîst mîrasa herî mezin a PKKyê bûye. Tevî vê yekê, avakirina kesayeta sosyalîst têkoşîn û berdewamî dixwaze. Her çend me li jor hewl da vê yekê rave bikin jî, xwedîbûna cewhereke sosyalîst a sosyolojiya mirov nayê wê wateyê ku ew naguherin. Dema meyla ku ji kombûna cewhera ewil a heyî ber bi dijberê xwe ve vedigere, bibe zordarî û desteserkirina li ser înkarê, qada azadiyê teng dibe û tevgerên ji vir derdikevin sosyolojiyeke kastî an arîstokratîk ava dikin. Ev sosyolojî ji nakokiya komûn û dewletê heta îro, di dînamîka civakê de xwe dîsa û dîsa ava dike. Dema em li gotina Rêbertiyê ya “êdî divê sosyolojî û sosyalîzm hev bibînin” dinêrin, dibe ku ev jî wateya fêmkirina vê yekê be ku rêbaza dîyalektîka dîrokî ya bi nakokiya çînî hatiye hewl dayîn were analîzkirin, divê ji şîroveya ku dijber mecbûr in hev ji holê rakin an cihê hev bigirin were derxistin. Ji ber ku komûn forma civakê ya dayik-jinê ye, nirxên li vir ava bûne û fonksiyona wan a avahî, bi kolekirin û desteserkirina jin û civaka ku wê ava kiriye, derbasî guhertina avahî bû. Avaniya kastî ya kujer xwe bi dewletê pêça û veguherî formeke li ser civakê. Civaka ku dema jin azad bû ew jî azad bû û bi kolekirina jinê azadiya xwe winda kir, bi veguherîna avahî ya nirxên civakî fonksiyon qezenc dike. Ji ber ku nirxên bingehîn ên sosyalîzmê—azadî, wekhevî, dad û piştgiriya civakî—dînamîka bingehîn a veguherîna avahî ya guhertin û veguherîna civakî ya her serdemê ne, em dikarin bibêjin sosyolojî di heman demê de sosyalîzm e. Ev dînamîkên avahî-fonksiyonî bi navê civakê, bi gotinên ku azadî, refah û ewlehiya civakê esas digirin têne xerabkirin û ji bo xizmeta qada desthilatdariya navendî ya avaniyên kastî-arîstokratîk, ku berjewendiyên siyasî û aborî esas digirin, têne bikaranîn. Têkoşîna li dijî kapîtalîzmê bi modernîteya dewleta-neteweyî pêvajoyeke wisa jiya. Tenê bi nakokiya çînî û tenê bi guhertina cihê çînan desthilata navendî ji holê ranabe. Dînamîka civakî dikare bi dayîna fonksiyoneke sosyolojîk ji têgehên bingehîn ên sosyalîzmê re, mesafeya vekirî bigire.

Kombûna mezin a ku di zanistê de pêş dikeve, bi wateya erênî, ji zanînên civakê re perspektîf dide. Zanînên bi şaşî hatine avakirin eksena têkoşîna li dijî modernîteya kapîtalîst ber bi berjewendiya kapîtalîzmê ve dişikînin. Gotina “jiyana şaş bi rastî nayê jiyîn” li vir girîng dibe. Civaka ku jina wê kole ye nikare nezanî derbas bike ku piştî şaşiya ewil, di her serdemê de be, jiyan bi rastî nayê jiyîn û di têgihiştina azadiya lîberal a kapîtalîzmê de qet bi rastî nayê jiyîn. Dîroka mirovahiyê ya hatiye tarîkirin, di berdewamiyekê de bi ked, fedakarî û berdêlên mezin dînamîka cewherî ya civakê anî vê serdemê. Tecrûbeya giştî ya mîrasa dîrokî di PKKya ku nîv sedsal temam kiriye de rû da. Pirsgirêka Kurd ku têkoşîna xwe ya li dijî zihniyeta kastî, navendparêz, serdest û civakkûj a pênc hezar salan di nîv sedsalê de kom kir, di rastiya PKKyê de bi paradîgmaya modernîteya demokratîk a Rêbertiyê bi kûrahî hate analîzkirin. Dema têkoşîna azadiyê ya nîv sedsal bê navber berdewam kir hate meşandin, tenê şerê azadiya neteweyeke bindest û kolonî nehat meşandin; li dijî astenga li pêşiya azadiya herî pêş jinê, neteweyan, bindestan, baweriyan, xwezayê û zindiyên di xwezayê de têkoşîn hate kirin. Wek ku navkirina kesê vê yekê herî baş dizane bi pêşeng, şoreşger an fedakar bîrek pêwîst dikir, kombûna di vê bîrê de jî li ser berdewamî, bawerî û ewlehiya ji cewherê tê pêş ket. Rêbertiya me, zarokê rastîn ê xwedawenda dayikê, bi avakirina zihniyeta neteweya demokratîk a modernîteya demokratîk hêz da dînamîka civakê: pêdiviya têkoşîna sosyalîst nikare di tenê dewletekê de were girtin û pirsgirêka azadiyê bi zêdekirina dewleteke din ji holê ranabe.

Wek şervanên azadiyê yên tevlî PKKyê bûn, civaka ku PKK jê derket û gelê me jî ji kesayeta sosyalîst a Rêbertiyê û ji çanda ku kevneşopiya berxwedanê ya vê kesayetê derxistiye holê bandor bûn û hêz girtin. Di destpêkê de, wek têgeh, em—beşeke mezin ji me—ne ji aliyê teorîk ve li têgeha sosyalîzmê û jiyana ku li dora vê têgehê dixwest were avakirin hakim bûn, ne jî gelê me pir hakim bû. Her çend nehatibe zanîn sosialîzm wek têgeh çi ye jî, gel û mîlîtanan di pratîkê de dît û zanî ku ahenga daxwaz û helwesta ku di Rêbertî û tevgera ku ew temsîl dike de didîtin û bi wan re eleqedar bû, û sadeliya di tevger û pêkanînê de, sosyalîzm e; tiştê bi navê sosyalîzm di rastiyê de fêmkirin û pêkanîna Rêbertiyê ye, û heke jiyanek were avakirin, jiyana pêwîst ev e. Baweriya bêdawî û girêdana mezin a gelê me bi Rêbertiyê re ne tenê ji ber ku ew ji nav gel derketiye; her wiha dihewîne ku wê di nîv sedsalê de bêguhertin, bênavber, berdewam û bi nefes, çawaniya jiyana bi rûmet a di pêvajoya derketina ewil de danî holê bi xwe kir û da kirin. Pêncî salan bi gel re û di nav gel de, ji kadroyên pêşeng ên ewil heta şervanê ku îro tevlî dibe, pêkanîna pêdiviya têkoşînê—ew kî ye, ji bo çi derketiye rê, ji bo kê derketiye rê, ji bo vê çi pêwîst e, dê çi bike û divê çi bike—bi gelê me re û li ber çavê gelê me rû daye. Gelê me vê Rêbertiyê û jiyana sosyalîst û modernîteya wê ya afirandî, wek kadroya pêşeng a destpêka ewil û her berendamê kadroyê yê tevlî bûyî, di nav têkoşînê de hîn dibe û hewl dide bîne pratîkê. Ango PKK dibe ku partiyek be, lê rastiya PKKyê ji bûna tenê partiyeke nasnameyî wêdetir, her tim tevgereke azadiya civakî bûye. Ev yek ji kesayeta civakî ya rastiya Rêbertiyê tê. Pirtûka Rêbertiyê ya ku dikare di nav pirtûkên ewil de were hesibandin, “Di Sosyalîzmê de Israr Di Mirovbûnê de Israr e”, ji kûrahiya analîza civaka dîrokî ya rastiya civakî dizane çima divê di sosyalîzmê de îsrar were kirin û rastiya sosyolojîk a ferd û civakê dikare di sosyalîzmê de were fêmkirin. Wek ku rastiya Rêbertiyê tenê bi zanînên li ser agahiyê pêk nehat, ew di encama rastiya giştî ya yekgirtî de bi hevgirtina pratîkê ya di şêwaza jiyanê ya vê rastiyê ava dike de pêk hat. Heta li Girava Îmraliyê jî, bi mînakan her dem û li her derê çawaniya şêwaza jiyana sosyalîzma demokratîk a ku pratîk dike, dijî û dixwaze ava bike digihîne me. Rave dike ku zanîna çawa divê were jiyîn, heta bawerkirina ku tu wê dijî jî bi tenê têrê nake; di her şert, her dem û cih, her peywir û berpirsiyarî de, û çi pozîsyon û berpirsiyarî be ku gel daye te û li ser milê te kiriye, û tu kî bî, divê jiyan û tevgera sosyalîst neçe xwar û zemînên ku dikare tê de biçe xwar vekirî nemînin. Her kadro, mîlîtan û gerîlayê vê tevgera civakî, heta hemû gelê Kurd, şêwaza jiyana rastiya Rêbertiyê dizane. Ew tenê narave dike ku divê çawa nêzî ked û nirxan bibin; tiştê pêwîst bi xwe bi awayê herî baş û bi heqê wê tîne pratîkê û wisa fêr dike. Em dizanin ku ji kesên dizanin lê nayînin pratîkê, dibînin lê fêm nakin, û ji ber ku li karê wan nayê rêz nagirin, pir hêrs dibe. Heke em vegerin rojên tevlîbûn û perwerdeya xwe ya ewil, dema perwerde ji bo fêmkirin û rêzgirtina jiyanê hêz dida, rastiya Rêbertiyê û mînakên jiyana hevalên şehîd ên ji kadroyên pêşeng ên vê rastiyê dihatin vegotin û hînbûn ku kesayeta sosyalîst çi ye û mirov çawa dibe. Heke em îro jî hîn rastiya Rêbertiyê û rastiya hevalên şehîd wek bawernameya kesayeta sosyalîst dixebitînin, divê em wê ne tenê wek kombûna zanînê ya hînbûn û pêşketinê, lê wek aliyek ji hêzdarkirina rêzgirtina jiyanê ya zanînên ku nebûne jiyan bibînin. Di notên hevdîtinê yên ji Rêbertiyê hatine de, em dizanin kîjan pirtûkan dixwîne, saet çend radizê, çend radibe, dema xwe çawa derbas dike, çi li xwe dike, heta tiştê ji pêdiviyê wêdetir zêde û vala ye—ji derziya ku li qapûtê xwe daye heta bikaranîna her du aliyên destmala kaxezî ya di destê xwe de. Ji van hemûyan derdikeve ku em dizanin mînakên parsûmê yên ku me ji hevalên li qada Rêbertiyê bi Rêbertiyê re mane bihîstine ne tenê mînakên parsûmê ne; ew hînkirina nîşandana hişmendî û îradeya her tim jiyîn û pratîkkirina tiştê ku mirov pê bawer e û dibêje ne. Dema ez şervanekî nû bûm, bîranînek ku hevalên bi Rêbertiyê re jiyabûn vedigotin, bi taybet bi mînaka qapûta ku Rêbertiyê dirût û li xwe dikir re heman bû. Goreya ku Rêbertiyê her tim li xwe dikir ew qas kevin bûbû û ew qas hatibû dirûtin ku rojekê hevaleke jin ew hilda û avêt çopê da ku Rêbertî êdî li xwe neke. Dema Rêbertiyê goreya xwe nedît, li pey wê ket; hevala jin a ew avêtibû çopê neçar ma vê yekê ji Rêbertiyê re vebêje. Rêbertiyê rave kir û fêr kir ku tevî her tiştî ew gore hîn dikare were li xwe kirin, bi xwîdana gel hatiye kirîn û divê ev neyê jibîrkirin. Ev zanîn, hînbûn, helwest û tevger divê pratîka me jî diyar bikin, wek ku sosyalîzm û teoriya me ya sosyalîst pêş dixin û hêzdar dikin.

Perwerdeyên vê tevgerê qet nesekinîne û qet ji ber şertan navber nedane. Heta di pêvajoyên şer ên ji deh salan zêdetir, berdewam, bênavber û pir giran de jî perwerde qut nebûne. Heta perwerdeyên leşkerî û îdeolojîk ji hemû demên din sîstematîktir û belavtir hatine pêşxistin. Berxwedana pêncî salî ya tijî têkoşînê civakîbûneke ji hêza bi hezaran şervanan pêk hatî pêş xist. Rêbertiyê ji civaka kolonî û jin û mêrên di psîkolojiya biçûkbûnê ya bêazadî de mezin bûne, sosyolojiyeke sosyalîst ava kir. Ji civak û ferdên ku nikaribûn xwe nas bikin û bêpênase hatibûn hiştin, zihniyeta ramana azad ava kir. Em ji xwe dizanin ku ji civakeke ku me nikarî xwe bibin hatin û çawaniya têkoşîna azadiyê ya ku tu ji bo xwe bidî bi kê re ava bikî ne pir hêsan e. Rêbertiyê rêbaza perwerdeyê, şêwaza jiyanê û awayê têkiliyê yê ku li ser xwe naskirin, zanîna çawa bijî û bi vê zanînê zanîna çawa şer bikî ava kir. Helwest û tevgera rêzgirtinê, ango exlaq, red û qebûlên têkiliya ku em bi hev re, bi zayenda din re û bi xwezayê re ava bikin û hemû nirxên li dora van têkiliyan ava dibin pêş xist. Wek ku min berê got, me hînbûnên xwe yên ewil bi bihîstin, dîtin, jiyîn û hînbûna ji mînakên jiyayî hêzdar û pêş xistin. Baş e, çima em difikirin ku îro bi van hemû zanînên me yên pêşketî û van hemû kombûnên me re, li cihê ku divê di pêşxistina ferdên xwedî îrade û rêzdar de hêzdartir bibin, paş ketine? Ji ber ku sedem ne bêperwerde ye, derbasdarî ya ku jiyanê dabeşî deman dike pir bandor li ser bûna her yek ji me dike: cihê ku mirov xwe lê bi cih dike û wergirtina berpirsiyariyê pêş neketiye; mirov xwe wek rêxistin nabîne, îradeya xwedîderketina jiyanê nabîne, jiyana ku dixwaze ava bike naxeyalîne û pir nizane jiyana ku dijî çawa dijî. Berê me hîn dibû ka em çi dixwazin û li gorî wê dijiyan; niha em dizanin çi dixwazin lê pêdiviya wê nayînin pratîkê, û şêwaza têkiliyê ya hesabdar û demkî ya xwe dixe pêş, ku îradeyê zêde nake, têkiliyên hêzê yên navendparêz ava dike. Rêbertî dibêje rêzgirtina jinê sosyalîzm e. Rêzgirtina jinê li ser çi pêş ket an divê pêş bikeve? Rêzgirtina jinê çawa were avakirin û çi wateyê bide, girîng dibe. Dema têkiliya sosyalîst zêde dibe, avahî û fonksiyon zêde dibin, ji hevsengiyên hêzê yên demkî wêdetir dibin û dibe sazî. Heke têkiliya azad sînordar bimîne, têr were dîtin, belav û zêde nebe, rêzgirtina jinê di têkiliya hêza demkî û hevsengiya-hestê de tê avakirin. Heke naveroka wateyê ya rûmet û rêz li gorî cihê ku tu lê dinêrî were avakirin, ev wateya wê ye ku ew di dînamîka cewhera hebûnî de nehatiye avakirin. Nêrîna rastiya Rêbertiyê û çawaniya wê mînak û bersivên pir girîng dihewîne. Rastiya Rêbertiyê, dema ku tiştê tê xwestin were hebûnê ava dike, zêdebûna li ser hişmendiya pêşxistin û firehkirina hêza xwe dispêre cewherê mezin kiriye. Rûmeta mezinbûyî ew e ku bi zêdebûn û kombûna hêzê tê bidestxistin. Rûmeta ku tê afirandin li ser rastiya heyî ya tu temsîl dikî radiweste. Rûmeta ku her jin bi xwe ji bo xwe ava bike tiştek e, lê rûmeta ku nikare di xwe de pêş bixe bandor li tevahiyê dike. Rûmet di nêzîkatiya li jinê de bi qasî ku nirxên jiyana sosyalîst temsîl dike heye. Heke ev hîn lawaz be, em ji têgehên bingehîn ên sosyalîzmê, wekhevî, azadî, dad—ango wijdan—û ji têgehên komunalîst re heman wateyan nadin. Têgeh û rêbazên pêkanîna wan divê neyên kişandin. Bêguman li vir girîng e ku mirov nekeve materyalîzma qelew. Kirina sosyalîzmê ya avahî-fonksiyonî di hemû rewşên berdewam ên bûna jiyanê de têkoşîn dixwaze.

Silav û rêzên şoreşgerî.

Berbihiv Amed